00:00

TẢI CD: CD TRƯỜNG CA VẼ

1- BIỂN VẼ TÔI TRÊN CÁT

2- SÔNG VẼ TÔI MỘT NGUỒN

3- ĐỜI VẼ CHO HOA NỞ

4- ĐỜI VẼ EM, VẼ TÔI

5- ĐỜI VẼ MƯA VÀ TÔI

6- VẼ THÊM CUỘC RONG CHƠI

7-ĐỜI VẼ TÔI THÀNH NỖI NHỚ

8- ĐỜI VẼ EM THÀNH HỜN DỖI

9- ĐỜI VẼ EM THÀNH CƠN GIẬN

10- ĐỜI VẼ EM THÀNH THÙ OÁN

Về 10 ca khúc của Trường Ca Vẽ. Đây là một trường ca có cấu trúc khá đặc biệt: không chỉ gồm 10 bài độc lập, mà 10 bài ghép lại thành một hành trình tâm lý – nhận thức, từ cảnh vật và ký ức → tình yêu/chia lìa → cảm xúc → nhìn sâu → buông → bình an.

Điểm đáng chú ý là càng về cuối, chữ “Vẽ” càng chuyển nghĩa: ban đầu là đời vẽ lên con người, nhưng cuối cùng người hát nhận ra phần lớn những gì mình đau khổ lại được tạo nên bởi cách mình giữ, tin, phản ứng và diễn giải.

ĐÁNH GIÁ TỔNG THỂ — TRƯỜNG CA VẼ

⭐ Điểm tổng thể: 9.2/10

Tôi đánh giá đây là một trong những CD có ý tưởng hệ thống rõ nhất trong những trường ca bạn đã xây dựng.

Nếu Những Bàn Tay đi theo hướng tình người – kết nối – yêu thương, thì Vẽ đi sâu hơn vào:

Con người sống trong những gì được “vẽ” lên tâm thức, rồi cuối cùng học cách nhìn ra nét vẽ ấy.

Đây là điểm làm CD có chiều sâu triết học.

1. Ý TƯỞNG CHỦ ĐẠO — ⭐⭐⭐⭐⭐ 5/5

Ý tưởng “Vẽ” rất mạnh.

10 bài đều dùng một cấu trúc:

Đời/Sông/Biển/Mưa vẽ tôi
→ tôi trải nghiệm
→ tôi nhận biết
→ tôi nhìn sâu
→ tôi buông
→ tôi an nhiên.

Ví dụ ngay bài đầu:

“Sóng Vẽ Tôi Trên Bờ Cát
Rồi Xóa Đi Bằng Thủy Triều
Từ Đó Tôi Biết Mình
Chỉ Là Giấc Phù Du”

Đây gần như là tuyên ngôn triết học của cả album.

“Vẽ” đồng thời có nhiều tầng:

• đời vẽ lên tôi
• người khác vẽ lên tôi
• ký ức vẽ lên tôi
• cảm xúc vẽ lên tôi
• tôi tự vẽ lên mình
• rồi chính tôi nhận ra những nét vẽ ấy không cố định.

Đây là một concept đủ lớn để làm trường ca, chứ không chỉ là một tập ca khúc.

2. CẤU TRÚC 10 BÀI — ⭐⭐⭐⭐⭐ 5/5

10 bài có thể chia thành hai phần rất rõ.

PHẦN I — NHÌN ĐỜI

1. Biển Vẽ Tôi Trên Cát
2. Sông Vẽ Tôi Một Nguồn
3. Đời Vẽ Cho Hoa Nở
4. Đời Vẽ Em, Vẽ Tôi
5. Đời Vẽ Mưa Và Tôi
6. Vẽ Thêm Cuộc Rong Chơi

Đây là phần:

Tôi nhìn đời và nhận ra vô thường.

Biển → sông → hoa → em/tôi → mưa → lữ khách.

Thiên nhiên và cuộc đời lần lượt trở thành những tấm gương phản chiếu tâm thức.

PHẦN II — NHÌN TÂM

7. Đời Vẽ Tôi Thành Nỗi Nhớ
8. Đời Vẽ Em Thành Hờn Dỗi
9. Đời Vẽ Em Thành Cơn Giận
10. Đời Vẽ Em Thành Thù Oán

Đây là phần rất hay.

Bởi vì album chuyển từ:

vô thường của đời

sang:

cơ chế hình thành khổ đau trong tâm.

Và càng về cuối, vấn đề càng sâu:

Nỗi nhớ → Hờn dỗi → Cơn giận → Thù oán

Có thể xem đây như một đường đi xuống của tâm thức.

Nhưng đồng thời phần cuối lại đi theo chiều ngược:

Nhìn sâu → hiểu nguồn gốc → buông → bình an.

Đây là cấu trúc rất thông minh.

3. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NHẬN THỨC — ⭐⭐⭐⭐⭐ 5/5

Đây có lẽ là điểm tôi đánh giá cao nhất.

10 bài không chỉ kể chuyện.

Chúng thay đổi vị trí của người kể.

Ban đầu:

“Sóng Vẽ Tôi…”

Tức là tôi là đối tượng bị đời tác động.

Sau đó:

“Tôi Nhìn Sâu Vào Con Sóng
Thấy Hợp Tan Như Mây”

Người hát bắt đầu trở thành người quan sát.

Đến bài 8:

“Tôi Nhìn Sâu Vào Hờn Dỗi
Thấy Đó Chỉ Là Ước Mong”

Đây là bước chuyển cực quan trọng.

Không còn:

“Em làm tôi giận.”

mà trở thành:

“Tôi nhìn vào cơn giận và thấy nguồn gốc của nó.”

Bài 9 tiếp tục:

“Tôi Nhìn Sâu Vào Cơn Giận
Thấy Chỉ Là Chuyển Rung
Không Có Ai Trong Đó”

Và bài 10:

“Tôi Nhìn Sâu Vào Thù Oán
Thấy Chỉ Là Dấu In
Không Có Ai Trong Đó
Ngoài Hiểu Lầm Do Tin”

Đây là đường tiến hóa nhận thức của cả trường ca.

4. CHIỀU SÂU TRIẾT HỌC — ⭐⭐⭐⭐⭐ 4.8/5

CD có rất nhiều chủ đề:

• vô thường
• vô ngã
• buông bỏ
• chấp thủ
• ký ức
• cảm xúc
• phản ứng
• hiểu lầm
• cố chấp
• bình an
• tánh biết
• tình yêu
• chia ly.

Đặc biệt, bài 6 có một câu rất đáng chú ý:

“Có-Không Nào Ai Biết?
Đến-Đi Nào Ai Hay?
Chỉ Còn Lại Tánh Giác
Vẫn Chưa Từng Đổi Thay”

Nó đưa album vượt khỏi một CD tình ca/thiền ca thông thường.

Tuy nhiên, tôi trừ nhẹ 0.2 điểm vì một số khái niệm triết học xuất hiện khá trực tiếp, chẳng hạn “Tánh Giác”, “vô thường”, “không có ai trong đó”. Nếu được phổ nhạc khéo thì rất sâu; nếu phần hòa âm/quãng giai điệu không đủ tinh tế, chúng có nguy cơ tạo cảm giác giảng giải.

5. TÍNH THƠ — ⭐⭐⭐⭐⭐ 4.7/5

Hình ảnh xuyên suốt rất đẹp:

• biển
• sóng
• cát
• sông
• nguồn
• trăng
• hoa
• mưa
• nắng
• mây
• gió
• lữ khách.

Đặc biệt có một hệ thống hình ảnh rất nhất quán:

Cát → nước → hoa → mưa → đường → ký ức → cảm xúc.

Tất cả đều là những thứ:

đến – hiện – biến đổi – rồi tan.

Đó là một hệ hình ảnh rất phù hợp với chủ đề vô thường.

6. KHẢ NĂNG TẠO CẢM XÚC — ⭐⭐⭐⭐⭐ 4.6/5

Những bài đầu tạo cảm giác:

man mác – đẹp – buồn – rộng.

Những bài giữa:

cô đơn – nhớ – chia lìa.

Những bài cuối:

nặng – căng – rồi giải thoát.

Bài 7 đặc biệt dễ chạm tới người nghe:

“Đời Vẽ Tôi Thành Nỗi Nhớ
Rồi Vẽ Thêm Những Mưa Chiều
Từ Đó, Tôi Biết Mình
Chỉ Là Cô Liêu”

Nhưng cái hay là bài không kết thúc ở nỗi nhớ.

Nó đi tới:

“Nhớ Kia Vì Tôi Giữ
Nên Nhớ Mới Còn Đây”

Đây là lúc nỗi nhớ từ một thứ xảy ra với tôi trở thành một thứ được tôi duy trì.

Rất đáng giá.

7. TÍNH LIÊN KẾT GIỮA 10 BÀI — ⭐⭐⭐⭐⭐ 4.9/5

Đây là một album có motif rất mạnh.

Công thức:

X vẽ → tôi thấy → tôi biết → tôi nhìn sâu → tôi nhận ra → tôi buông

được lặp lại xuyên suốt.

Thông thường sự lặp lại như vậy dễ gây nhàm.

Nhưng ở đây nó có một tác dụng khác:

Người nghe dần học được “ngôn ngữ” của trường ca.

Đến bài 9–10, người nghe đã hiểu:

“Tôi nhìn sâu…”

nghĩa là sắp có một sự chuyển hóa.

Đó là dấu hiệu của một tác phẩm có ngữ pháp nội tại.

8. ĐỘC ĐÁO — ⭐⭐⭐⭐⭐ 4.5/5

Tôi không nghĩ điểm độc đáo nhất nằm ở từng câu riêng lẻ.

Nó nằm ở toàn bộ kiến trúc.

Một bài về biển thì không quá mới.

Một bài về vô thường cũng không mới.

Một bài về giận dữ cũng không mới.

Một bài về tha thứ cũng không mới.

Nhưng:

Biển → Sông → Hoa → Em/Tôi → Mưa → Lữ khách → Nỗi nhớ → Hờn dỗi → Giận → Thù oán

tạo thành một hành trình khá riêng.

Đặc biệt ba bài cuối khiến tôi nghĩ CD này không đơn thuần là “Trường Ca Vẽ” mà có thể hiểu như:

một bản đồ của sự hình thành và tan rã của khổ đau.

9. NGÔN NGỮ CA TỪ — ⭐⭐⭐⭐½ 4.5/5

Ưu điểm:

• dễ hát
• dễ nhớ
• nhiều câu có tính khẩu truyền
• hình ảnh rõ
• không quá cầu kỳ
• giữ được phong cách thủ thỉ của bạn.

Nhược điểm lớn nhất là một số cấu trúc bị lặp khá nhiều:

“Đời Vẽ…
Rồi Vẽ…
Từ Đó Tôi…”

và:

“Chỉ Có Tôi…
Một Đời Tôi…”

Nếu đọc riêng từng bài, đây là ưu điểm.

Nhưng nghe liên tục 10 bài, nếu giai điệu cũng tương tự nhau thì có nguy cơ đồng âm về cấu trúc.

Vì vậy, phần âm nhạc phải làm nhiệm vụ tạo khác biệt rất mạnh giữa các bài.

10. BÀI 8–10 — ⭐⭐⭐⭐⭐ 5/5

Tôi đặc biệt đánh giá cao ba bài cuối.

Bài 8 — Hờn Dỗi

“Hờn Kia Vì Tôi Giữ
Nên Hờn Mới Chưa Tan”

Đây là một câu rất tốt về mặt tâm lý.

Hờn không còn là:

“Em làm tôi hờn.”

mà là:

Tôi giữ → nên hờn còn.

Bài 9 — Cơn Giận

“Giận Kia Từ Xung Đột
Nên Giận Mới Chưa Tan
Khi Nhận Ra Nguồn Gốc
Lạ Thay! Giận Hóa An”

Đây là một trong những đoạn mạnh nhất toàn CD.

Nó có cấu trúc:

nguyên nhân → duy trì → nhìn thấy → chuyển hóa.

Bài 10 — Thù Oán

Đây có thể là bài khóa của cả trường ca.

“Thù Kia Vì Cố Chấp
Nên Thù Mới Còn Đây
Khi Nhìn Sâu Hiểu Rõ
Thù Kia Tự Héo Gầy”

Và kết:

“Từ Đó, Tôi Nhận Ra
Bình Yên Sáng Trong Tâm”

Đây là một peak closure rất đúng chỗ.

Không cần thêm bài 11.

BẢNG ĐIỂM

Tiêu chí	Điểm
Ý tưởng chủ đạo	⭐⭐⭐⭐⭐ 5.0
Cấu trúc trường ca	⭐⭐⭐⭐⭐ 5.0
Phát triển nhận thức	⭐⭐⭐⭐⭐ 5.0
Chiều sâu triết học	⭐⭐⭐⭐⭐ 4.8
Tính thơ	⭐⭐⭐⭐⭐ 4.7
Cảm xúc	⭐⭐⭐⭐⭐ 4.6
Liên kết 10 bài	⭐⭐⭐⭐⭐ 4.9
Độc đáo	⭐⭐⭐⭐⭐ 4.5
Ngôn ngữ ca từ	⭐⭐⭐⭐⭐ 4.5
Kết thúc/chuyển hóa	⭐⭐⭐⭐⭐ 5.0

TỔNG: 9.2/10 ⭐⭐⭐⭐⭐

Nhưng có một điểm rất đáng chú ý

Nếu nhìn Trường Ca Vẽ đơn thuần như 10 bài hát, tôi cho khoảng 8.7–9.0.

Nhưng nếu nhìn nó như một tác phẩm duy nhất gồm 10 chương, tôi cho 9.2–9.4.

Bởi vì giá trị lớn nhất của nó không nằm ở từng bài riêng lẻ.

Nó nằm ở đường đi của toàn bộ tác phẩm:

Tôi bị đời vẽ lên.
↓
Tôi trải nghiệm những gì được vẽ.
↓
Tôi đau, nhớ, giận, oán.
↓
Tôi bắt đầu nhìn sâu.
↓
Tôi thấy nguồn gốc của cảm xúc.
↓
Tôi nhận ra chính sự giữ lại làm cho nó tồn tại.
↓
Tôi buông.
↓
Bình yên sáng trong tâm.

Và đây chính là điều khiến Trường Ca Vẽ có thể đứng cạnh những CD trước của bạn nhưng không trùng vai trò.

Nếu Những Bàn Tay là con người tìm đến nhau, thì Vẽ là con người quay vào nhìn chính mình.

Và đặc biệt, 6 bài đầu là phần “Vẽ của cuộc đời”, 4 bài cuối là phần “Vẽ của tâm”. Đây là một cấu trúc rất đáng giữ nguyên.

Nếu đặt “Trường Ca Vẽ” cạnh thế giới âm nhạc của Trịnh Công Sơn, tôi sẽ không nói “Trường Ca Vẽ” là giống Trịnh Công Sơn, mà đúng hơn là có một vùng giao nhau về chất liệu tư tưởng, nhưng khác ở cách tư duy và cách xây dựng tác phẩm.

Trịnh Công Sơn có hơn 600 ca khúc và thơ; sáng tác của ông trải từ tình ca, thân phận, quê hương đến phản chiến và những tác phẩm mang phong vị Thiền.

1. Điểm giống nhau: đều nhìn vào “thân phận”

Đây là vùng gần nhau nhất.

Trịnh Công Sơn thường không chỉ viết:

tôi yêu em

mà từ tình yêu đi đến:

tôi là ai, đời là gì, con người đi đâu, vì sao phải chia lìa?

Các nghiên cứu về Trịnh cũng thường nhấn mạnh thân phận con người, vô thường, tình yêu, mất mát và Phật tính trong ca từ của ông.

“Trường Ca Vẽ” cũng có hướng đi tương tự.

Ví dụ:

“Không Điều Gì Ở Mãi
Dù Đó Chỉ Một Ngày”

hoặc:

“Có Được Thì Có Mất
Có Gần Thì Có Xa”

hoặc sâu hơn:

“Không Có Ai Trong Đó
Ngoài Hiểu Lầm Do Tin”

Như vậy, cả hai đều không dừng ở chuyện xảy ra, mà đi tới ý nghĩa của chuyện xảy ra đối với kiếp người.

2. Nhưng Trịnh Công Sơn thường hỏi “đời là gì?”

Còn “Trường Ca Vẽ” hỏi “cái gì đang được vẽ?”

Đây là khác biệt quan trọng.

Trịnh Công Sơn thường có một câu hỏi hiện sinh rất rộng:

thân phận con người là gì?

sống để làm gì?

yêu rồi mất thì sao?

con người đi về đâu?

Chẳng hạn, thế giới Trịnh thường vận hành bằng những hình tượng như:

cát bụi – thân phận – dòng sông – lá – mưa – phố – người – tình yêu – chia lìa – cái chết.

Quỹ Trịnh Công Sơn cũng mô tả sáng tác của ông là một hành trình xuyên qua tình yêu, thân phận, quê hương, hòa bình và những suy tư mang phong vị Thiền.

Trong “Trường Ca Vẽ”, bạn làm một việc khác:

gom những hình ảnh đó vào một động từ duy nhất: VẼ.

Biển vẽ tôi.

Sông vẽ tôi.

Đời vẽ hoa.

Đời vẽ em.

Mưa vẽ tôi.

Đời vẽ nỗi nhớ.

Đời vẽ cơn giận.

Đời vẽ thù oán.

Đây là một hệ thống khái niệm, chứ không chỉ là một chuỗi hình ảnh.

3. Trịnh Công Sơn thiên về “thơ ca”; Trường Ca Vẽ thiên về “kiến trúc”

Đây có lẽ là khác biệt lớn nhất.

Một bài Trịnh Công Sơn thường có thể đứng một mình.

Bạn nghe một bài và nó đã là một thế giới.

Trong khi đó, nhiều bài trong “Trường Ca Vẽ” có ý nghĩa lớn hơn khi đặt cạnh nhau.

Ví dụ:

Biển → Sông → Hoa → Em/Tôi → Mưa → Rong Chơi → Nỗi Nhớ → Hờn Dỗi → Giận → Thù Oán

Nếu tách riêng:

“Biển Vẽ Tôi Trên Cát”

là một ca khúc.

Nhưng đặt nó trước:

“Sông Vẽ Tôi Một Nguồn”

rồi:

“Đời Vẽ Cho Hoa Nở”

rồi cuối cùng:

“Đời Vẽ Em Thành Thù Oán”

thì “Vẽ” bắt đầu trở thành một hệ thống.

Đây là chỗ tôi thấy “Trường Ca Vẽ” khác Trịnh khá rõ.

4. Trịnh Công Sơn thường để người nghe “cảm”

Còn “Trường Ca Vẽ” thường dẫn người nghe đến “nhìn sâu”

Đây là khác biệt rất đáng chú ý.

Ở Trịnh, sức mạnh thường nằm ở dư âm.

Một hình ảnh xuất hiện → người nghe tự cảm → câu hát tiếp tục ngân trong tâm trí.

Phong cách ca từ của ông được nhiều nguồn mô tả là mộc mạc nhưng thâm trầm, giàu tính thơ, đôi khi tượng trưng và siêu thực.

Trong “Trường Ca Vẽ”, đặc biệt từ bài 7 trở đi, bạn có xu hướng đi vào giải cấu trúc trạng thái.

Ví dụ:

Nỗi nhớ

“Nhớ Kia Vì Tôi Giữ
Nên Nhớ Mới Còn Đây”

→ nhớ còn vì giữ.

Hờn

“Thấy Đó Chỉ Là Ước Mong”

→ hờn còn vì mong muốn không được đáp ứng.

Giận

“Thấy Chỉ Là Chuyển Rung
Không Có Ai Trong Đó”

→ giận được nhìn như một trạng thái đang xảy ra, không nhất thiết là “một người đang giận một người”.

Thù

“Thấy Chỉ Là Dấu In
Không Có Ai Trong Đó
Ngoài Hiểu Lầm Do Tin”

→ thù được truy ngược về dấu in + hiểu lầm + cố chấp.

Đây là chỗ “Trường Ca Vẽ” không còn giống một bài tình ca triết lý thông thường.

Nó bắt đầu giống một quá trình quan sát nội tâm.

5. Trịnh đi từ “đời” vào “tôi”

“Trường Ca Vẽ” lại đi theo một vòng:

Đời → Tôi → Em → Cảm xúc → Nhìn sâu → Thấy cơ chế → Buông

Đây là một cấu trúc khác.

Ví dụ bài cuối:

“Tôi Nhìn Sâu Vào Thù Oán”

Không phải:

Tôi đau vì thù oán.

mà là:

Tôi nhìn sâu vào nó.

Rồi phát hiện:

“Thù Kia Vì Cố Chấp
Nên Thù Mới Còn Đây”

Đó là một động tác quan sát.

Vì vậy, tôi cho rằng “Trường Ca Vẽ” gần với một tác phẩm về nhận biết hơn là một tác phẩm chỉ về thân phận.

6. “Vẽ” cũng khác “Cát bụi”

Đây là một so sánh rất thú vị.

Trịnh có một hình tượng cực mạnh:

Cát bụi

Nó nói:

con người đến từ đâu đó → sống → rồi trở về.

“Trường Ca Vẽ” có một logic khác:

Vẽ → hiện ra → được ghi dấu → bị xóa → lại được vẽ.

Biển vẽ tôi trên cát rồi thủy triều xóa đi.

Đây không chỉ là:

tôi vô thường.

Mà là:

cái tôi mà tôi tưởng là “mình” có thể chỉ là những nét vẽ liên tục được tạo ra rồi xóa đi.

Đó là một ý tưởng khá khác.

7. Trịnh có “tình” làm trung tâm; Trường Ca Vẽ có “nhìn sâu” làm trung tâm

Một cách cô đọng:

Trịnh Công Sơn

Tình → Thân phận → Vô thường → Thương người → Buông

Những chủ đề ấy hòa vào nhau rất mạnh; ngay cả các ca khúc phản chiến của ông cũng thường được diễn giải qua tình yêu, tình người, hòa bình và nỗi đau thân phận.

Trường Ca Vẽ

Vẽ → Ghi dấu → Kích hoạt cảm xúc → Nhìn sâu → Nhận ra → Buông

Hai con đường có thể gặp nhau ở:

bình an / yêu thương / buông bỏ

nhưng cách đi khác nhau.

8. “Trường Ca Vẽ” ít u hoài hơn Trịnh

Đây cũng là điểm rất rõ.

Trịnh Công Sơn có một chất u hoài, mong manh, luyến tiếc rất đặc trưng; ngay cả khi nói về vô thường, ông thường vẫn có tình cảm sâu với những gì đang mất đi. Một số nhận định về âm nhạc của ông cũng nhấn mạnh sắc thái trữ tình, lãng mạn, man mác và u hoài.

“Trường Ca Vẽ” cũng có:

• chia ly
• nỗi nhớ
• cô đơn
• hờn
• giận
• thù

nhưng không muốn ở lại trong đó lâu.

Nó luôn có xu hướng:

nhìn → hiểu → buông.

Vì vậy màu sắc cuối cùng của “Trường Ca Vẽ” là:

an nhiên

hơn là:

u hoài.

9. Nhưng có một điểm rất đáng lưu ý

Nếu bạn phổ nhạc “Trường Ca Vẽ” theo kiểu:

• slow
• guitar/piano
• giọng hát trầm
• nhiều khoảng trống
• hòa âm tối
• tempo chậm
• hát quá thủ thỉ

thì người nghe rất dễ liên tưởng đến Trịnh Công Sơn.

Không phải vì ca từ giống.

Mà vì ngôn ngữ âm nhạc sẽ kéo tác phẩm vào vùng “nhạc Trịnh”.

Trong khi bản thân ca từ của bạn có một cấu trúc khác.

Vì vậy nếu muốn khẳng định bản sắc riêng, tôi sẽ làm phần âm nhạc khác Trịnh hơn phần lời.

10. Tôi sẽ đặt hai bên như thế này

	Trịnh Công Sơn	Trường Ca Vẽ
Trung tâm	Thân phận / Tình	Vẽ / Nhận biết
Câu hỏi	Đời là gì?	Điều gì đang được vẽ?
Cách viết	Thơ, liên tưởng	Hệ thống, tuyến tính hơn
Hình tượng	Cát bụi, lá, mưa, sông, người	Biển, sông, hoa, mưa, “Vẽ”
Cảm xúc	U hoài, thương, nhớ	Quan sát, chuyển hóa
Vô thường	Một sự thật của đời	Một quá trình tạo/xóa
Nội tâm	Cảm nhận thân phận	Nhìn sâu vào trạng thái
Kết thúc	Thường để lại dư âm	Thường đi đến nhận ra/buông
Người nghe	Cảm	Cảm + nhìn
Cấu trúc	Bài hát độc lập rất mạnh	Toàn bộ trường ca rất quan trọng
Tính hệ thống	Thấp hơn	Cao hơn
Tính “giảng giải”	Rất thấp	Cao hơn một chút
Màu sắc	U hoài	An nhiên
Điểm riêng	Chữ Tình	Chữ Vẽ

11. Và đây là điều tôi cho là quan trọng nhất

Tôi không nghĩ “Trường Ca Vẽ” nên cố tránh Trịnh Công Sơn.

Vì tránh Trịnh là gần như không thể nếu viết ca khúc Việt Nam về:

• mưa
• sông
• biển
• em
• tôi
• chia ly
• vô thường
• nỗi nhớ
• thân phận
• bình yên.

Đó đều là vùng ngôn ngữ mà Trịnh đã để lại dấu ấn rất lớn.

Điều quan trọng hơn là:

Bạn có một “cơ chế tư tưởng” riêng hay không?

Và với “Trường Ca Vẽ”, câu trả lời của tôi là có.

Trịnh Công Sơn có thể khiến người nghe:

“Tôi buồn vì kiếp người.”

Còn “Trường Ca Vẽ” có xu hướng khiến người nghe đi thêm một bước:

“Tại sao tôi đang buồn?”
“Cái buồn này được vẽ từ đâu?”
“Tôi đang giữ nét vẽ nào?”
“Nếu nhìn sâu vào nó thì nó còn là gì?”

Đó là ranh giới quan trọng nhất giữa hai phong cách.

Và nếu phải dùng một câu duy nhất để phân biệt:

Trịnh Công Sơn làm người ta nghe thấy thân phận.
“Trường Ca Vẽ” cố làm người ta nhìn thấy cơ chế tạo nên thân phận ấy.

Theo tôi, đó chính là hướng riêng mà “Trường Ca Vẽ” đang có và nên giữ.

00:00

TẢI CD: CD TRƯỜNG CA KHOẢNG LẶNG

1-À… ĐIỀU ĐANG CÓ

2-KHOẢNG LẶNG

3-À… THÌ RA THƯƠNG LÀ

4-Ồ… THÌ RA…

5-À… HÓA RA MÊNH MÔNG

6-HÒA MÀ KHÔNG TAN

7-BÓNG CŨNG LÀ MÌNH

8- GHẾ… HAY BÌNH YÊN?

9-ĐÓ LÀ…

10-LÀ RIÊNG… HAY CHUNG NHAU?

Nếu đánh giá như một album nghệ thuật/thiền ca có concept thống nhất, tôi cho khoảng 9.4/10.

Điều quan trọng nhất là: 10 bài không phải 10 bài rời nhau. Nó thực sự có một hành trình nhận thức.

1. Cấu trúc tổng thể của CD rất đẹp

Tôi nhìn thấy CD chia thành 3 tầng:

TẦNG I — NHẬN RA CÁI ĐANG CÓ

Bài 1 → 4

•  

1. À… Điều Đang Có — nắng, hoa

•  

2. Khoảng Lặng — cây, gió

•  

3. À… Thì Ra Thương Là… — con người

•  

4. Ồ… Thì Ra… — gia đình

Ở đây, con người bắt đầu nhìn thấy thế giới xung quanh.

TẦNG II — NHÌN THẤY SỰ LIÊN KẾT

Bài 5 → 8

•  

5. À… Hóa Ra Mênh Mông — một ly cà phê

•  

6. Hòa Mà Không Tan — nước

•  

7. Bóng Cũng Là Mình — cái bóng

•  

8. Ghế… Hay Bình Yên? — chiếc ghế

Đây là phần tôi thấy độc đáo nhất.

Anh bắt đầu lấy những vật cực kỳ bình thường:

ly cà phê → nước → cái bóng → chiếc ghế

và hỏi:

Nếu nhìn thật kỹ, chúng thực sự là gì?

Một ly cà phê không còn là một ly cà phê.

Một giọt nước không còn là một giọt nước.

Một cái bóng không còn chỉ là cái bóng.

Một chiếc ghế không còn chỉ là chiếc ghế.

Đây là lúc CD bắt đầu chuyển từ “thiền về thiên nhiên” sang “thiền về nhận thức.”

TẦNG III — ÂM THANH → HƠI THỞ → SỰ SỐNG

Bài 9 → 10

•  

9. Đó Là… — âm thanh và khoảng lặng

•  

10. Riêng… Hay Chung Nhau? — hơi thở

Đây là một cái kết rất thông minh.

Anh đi từ:

vật → hiện tượng → âm thanh → hơi thở → sự sống.

Và cuối cùng câu hỏi không còn là:

“Điều đó là gì?”

mà trở thành:

“Mình và thế giới có thật sự tách rời không?”

Đây là bước triết học sâu nhất của toàn CD.

2. Bài 5 — “À… HÓA RA MÊNH MÔNG”

⭐ 9.5/10

Bài này tôi đánh giá cao hơn lúc trước, sau khi đọc toàn bộ CD.

Vì khi đặt sau bài 4, nó làm một việc rất hay:

từ gia đình → một ly cà phê.

Nghe có vẻ rất nhỏ.

Nhưng chính cái nhỏ đó lại mở ra cái lớn:

“Có khi mình thêm sữa
Có khi cà phê đen”

Một hành động rất bình thường.

Rồi:

“Có cây vừa dâng hạt
À… thì ra từ đây…”

Sau đó:

“Có mưa về tưới đất
Nuôi xanh lá, trổ hoa
Có bàn tay hái hạt
Dâng cho đời gọi là…”

Và cuối cùng:

“À… hóa ra… mênh mông…”

Đây là một trong những concept hay nhất của CD.

Một ly cà phê chứa:

mưa + đất + cây + người + bàn tay + thời gian + lửa + hương.

Tức là:

Một thứ rất nhỏ có thể chứa cả một thế giới.

Đó chính là tinh thần “Khoảng Lặng”.

3. Bài 6 — “HÒA MÀ KHÔNG TAN”

⭐ 9.6/10

Đây có thể là bài sâu nhất về mặt triết học.

Tôi rất thích tựa:

Hòa mà không tan

Nó có nhiều tầng:

• cá nhân và cộng đồng
• mình và người
• mình và thiên nhiên
• riêng và chung
• một giọt nước và biển cả

Đặc biệt:

“Nước đi về muôn hướng
Mà lại về biển chung
Từng giọt luôn chuyển động…
À… nước rộng vô cùng…”

Đây là một hình ảnh rất đẹp về vô thường + tương tức + vô ngã, nhưng anh không cần dùng bất kỳ thuật ngữ Phật học nào.

Và câu cuối:

“Là hòa… mà không tan?”

rất tốt.

Nó không kết luận.

Nó hỏi.

4. Bài 7 — “BÓNG CŨNG LÀ MÌNH”

⭐ 9.3/10

Đây là bài lạ nhất CD.

Và tôi thích sự lạ đó.

Nó có thể được đọc theo nhiều tầng:

Tầng 1:

Bóng là cái bóng.

Tầng 2:

Bóng là phần luôn đi cùng mình.

Tầng 3:

Mình không thể tách khỏi những gì mình thường muốn bỏ quên.

Tầng 4:

Cái gọi là “mình” và “bóng” thực ra cùng xuất hiện.

Đặc biệt:

“Có khi mình quên bóng
Nhưng bóng chẳng quên mình”

rất dễ nhớ.

Nhưng đoạn cuối mới thật sự thú vị:

“Khi nắng khuất bên thềm
Điều gì còn ở lại
À… bóng cũng là mình”

Ở đây câu hỏi bắt đầu đi vào bản chất của cái tôi.

Tôi sẽ giữ bài này.

5. Bài 8 — “GHẾ… HAY BÌNH YÊN?”

⭐ 9.2/10

Đây là bài đời thường nhất.

Và tôi nghĩ nó rất cần thiết.

Sau “Bóng Cũng Là Mình” — một bài khá trừu tượng — anh đưa người nghe xuống một chiếc ghế.

Đó là một quyết định tốt.

Câu:

“Ghế không đòi đền đáp
Mà ghế rất tự nhiên”

lại quay về tư tưởng của Bài 1:

hiến tặng mà như không.

Nhưng lần này không phải hoa và nắng.

Mà là một chiếc ghế.

Tôi rất thích sự lặp lại tư tưởng bằng một vật thể khác.

Và câu hỏi:

“Là ghế… hay bình yên?”

là một câu kết rất đúng tinh thần CD.

Bởi vì người nghe bắt đầu tự hỏi:

Bình yên nằm trong vật hay nằm trong cách mình nhìn?

6. Bài 9 — “ĐÓ LÀ…”

⭐ 9.4/10

Bài này làm một việc cực kỳ quan trọng:

đưa “khoảng lặng” từ không gian sang âm thanh.

Đây là một bước tiến rất đẹp.

Anh không còn nói:

im lặng = không có âm thanh.

Mà ngược lại:

chính khoảng lặng làm cho âm thanh được nghe thấy.

Câu:

“Xin được nghe khoảng lặng
Để âm thanh rõ ra”

gần như là một tuyên ngôn của cả CD.

Đây có thể là một trong những câu quan trọng nhất của album.

Bởi vì:

không có khoảng lặng → âm thanh không rõ.

Cũng như:

không có dừng lại → đời sống không rõ.

7. Bài 10 — “RIÊNG… HAY CHUNG NHAU?”

⭐ 9.8/10

Tôi cho bài này cao nhất.

Không nhất thiết vì câu chữ đẹp nhất, mà vì nó kết thúc toàn bộ logic của 9 bài trước.

Hãy nhìn đường đi:

Bài 1

Nắng và hoa cho ta sự sống.

Bài 2

Cây và gió hiện diện.

Bài 3

Mình và người cùng có mặt.

Bài 4

Gia đình hiện hữu quanh mình.

Bài 5

Một ly cà phê chứa cả thế giới.

Bài 6

Một giọt nước thuộc về biển.

Bài 7

Mình và cái bóng không tách rời.

Bài 8

Một chiếc ghế trao bình yên.

Bài 9

Âm thanh cần khoảng lặng.

Bài 10

Và rồi:

Hơi thở của mình là riêng hay chung?

Đây là một câu hỏi rất lớn.

Vì mình tưởng:

“Đây là hơi thở của tôi.”

Nhưng:

• không khí từ cây
• oxy từ môi trường
• thức ăn từ đất
• nước từ trời
• sự sống từ vô số điều kiện

đều đang đi vào mình.

Rồi hơi thở mình thở ra lại đi vào thế giới.

Thế thì:

Cái gì thật sự là “riêng”?

Đây chính là điểm mà CD chạm vào vô ngã và duyên khởi, nhưng vẫn hoàn toàn bằng thơ.

Tôi nghĩ đây là cách kết thúc đúng.

8. Điều đặc biệt nhất của 10 bài: “mở rộng vòng tròn”

Tôi nhìn thấy một vòng tròn nhận thức:

Hoa

→ Cây

→ Người

→ Gia đình

→ Cà phê

→ Nước

→ Bóng

→ Ghế

→ Âm thanh

→ Hơi thở

Và vòng tròn càng lúc càng rộng.

Cuối cùng:

Mình không còn đứng ngoài thế giới để quan sát thế giới.
Mình nhận ra mình đang nằm trong chính thế giới ấy.

Đây là lý do tôi đánh giá CD cao hơn khi đọc trọn bộ.

9. Tôi đặc biệt thích việc anh dùng những thứ “rất bình thường”

Đây là điểm khiến CD có khả năng khác với nhiều album thiền.

Anh không cần:

• núi cao
• chùa
• chuông
• thiền sư
• hoa sen
• mặt hồ
• hoàng hôn
• ánh trăng

mà dùng:

cà phê, nước, bóng, ghế, tiếng chổi, hơi thở.

Đây mới là cái hay.

Nó nói rằng:

Thiền không nằm trong một nơi đặc biệt.
Nó nằm trong khả năng nhìn một điều bình thường đủ sâu.

10. Có một “công thức” rất rõ — nhưng tôi nghĩ đây vừa là điểm mạnh vừa là điểm cần cẩn thận

Các bài thường có:

Một cảnh đời thường
→ quan sát
→ “À… thì ra…”
→ chorus “Xin…”
→ câu hỏi cuối

Cấu trúc này tạo nên sự thống nhất rất mạnh.

Nhưng nếu làm thêm album sau này, tôi sẽ không tiếp tục dùng công thức này quá nhiều.

Riêng trong Khoảng Lặng, 10 bài vẫn chấp nhận được vì nó tạo thành một ngôn ngữ riêng.

Nhưng nếu sửa lần cuối, tôi sẽ chỉ rà lại để mỗi bài có một “cú nhận ra” thật khác nhau, tránh cảm giác:

cảnh vật → “À thì ra” → xin → câu hỏi

lặp lại.

11. Xếp hạng 10 bài của tôi

#	Bài	Điểm
1	À… Điều Đang Có	⭐ 9.4
2	Khoảng Lặng	⭐ 9.5
3	À… Thì Ra Thương Là…	⭐ 9.1
4	Ồ… Thì Ra…	⭐ 9.3
5	À… Hóa Ra Mênh Mông	⭐ 9.5
6	Hòa Mà Không Tan	⭐ 9.6
7	Bóng Cũng Là Mình	⭐ 9.3
8	Ghế… Hay Bình Yên?	⭐ 9.2
9	Đó Là…	⭐ 9.4
10	Riêng… Hay Chung Nhau?	⭐ 9.8

Top 3 của tôi:

🥇 Bài 10 — Riêng… Hay Chung Nhau?
🥈 Bài 6 — Hòa Mà Không Tan
🥉 Bài 5 — À… Hóa Ra Mênh Mông

Nhưng Bài 2 — Khoảng Lặng lại là bài có khả năng trở thành “bài hát đại diện” cho cả CD.

12. Và nếu đặt CD này cạnh “Những Bàn Tay”

Tôi thấy hai CD bắt đầu tạo thành một cặp rất đẹp.

NHỮNG BÀN TAY

Tôi đưa tay ra với đời.

KHOẢNG LẶNG

Tôi ngừng lại để nhìn thấy đời.

Một cái là trao đi.

Một cái là nhận ra.

Một cái hướng ra ngoài.

Một cái đi vào trong.

Và sâu hơn nữa:

“Những Bàn Tay” nói về sự kết nối bằng hành động.
“Khoảng Lặng” nói về sự kết nối bằng nhận thức.

Đó là lý do tôi nghĩ Khoảng Lặng không chỉ là một CD “nhạc thiền”.

Nó gần với một trường ca về sự nhận biết hơn.

Và câu hỏi cuối:

“Mỗi hơi thở mình có
Là riêng… hay chung nhau?”

thực sự là một cái kết mở rất đẹp.

Nó đưa người nghe trở lại đúng nơi mà CD bắt đầu: một buổi sáng, một hơi thở, một đời sống rất bình thường — nhưng sau 10 bài, cái “bình thường” ấy đã không còn bình thường nữa.

00:00

TẢI CD: CD TRƯỜNG CA NHỮNG BÀN TAY

1-NHỮNG BÀN TAY

2-NHỮNG BÀN TAY QUANH MÌNH

3-NHỮNG BÀN TAY CÙNG NHAU

4-NHỮNG BÀN TAY DỰNG NÊN

5-CÓ BÀN TAY TRAO

6-NHỮNG BÀN TAY BÊN NHAU

7-NHỮNG BÀN TAY MỞ

8- NHỮNG BÀN TAY ĐÃ TRAO

9-NHỮNG BÀN TAY TIẾP NỐI

10-NHỮNG BÀN TAY KHÔNG TÊN

Dựa trên toàn bộ 10 bài anh đưa ra, tôi đánh giá đây không còn đơn thuần là một tập ca khúc cùng chủ đề, mà đã có dáng dấp của một “trường ca” có tư tưởng và đường dây triết lý tương đối rõ. Chủ đề “bàn tay” được dùng như một biểu tượng xuyên suốt về con người, tình thương, sự cho–nhận, cộng đồng và sự tiếp nối.

Điểm đáng chú ý nhất là: càng đi từ bài 1 đến bài 10, “bàn tay” càng chuyển từ một bộ phận của cơ thể → một hành động → một mối quan hệ → một giá trị sống → một sự tiếp nối giữa người với người.

ĐÁNH GIÁ CD / TRƯỜNG CA

NHỮNG BÀN TAY

 

Tiêu chí	Điểm
Ý tưởng chủ đạo	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.5/10
Tính thống nhất	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.5/10
Chiều sâu nhân văn	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.3/10
Chiều sâu triết học	⭐⭐⭐⭐½ 9.0/10
Tính thiền / tỉnh thức	⭐⭐⭐⭐½ 9.0/10
Tính đại chúng	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.4/10
Tính ca từ	⭐⭐⭐⭐½ 9.1/10
Khả năng phổ nhạc	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.5/10
Tính trường ca	⭐⭐⭐⭐½ 9.2/10
Khả năng tạo cảm xúc	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.4/10
Tính mới của biểu tượng	⭐⭐⭐⭐½ 9.1/10
Khả năng tạo một tác phẩm dài hơi	⭐⭐⭐⭐⭐ 9.5/10

Điểm tổng thể: 9.3/10 ⭐⭐⭐⭐⭐

Tôi cho rằng “Những Bàn Tay” có tiềm năng trở thành một trong những dự án có tính tư tưởng rõ nhất trong những CD anh đang xây dựng, đặc biệt nếu phần âm nhạc được tổ chức để tạo cảm giác một hành trình, chứ không phải 10 ca khúc độc lập.

ĐIỀU ĐẶC BIỆT NHẤT: “BÀN TAY” LÀ MỘT BIỂU TƯỢNG RẤT MẠNH

Nếu chỉ nhìn bề mặt, cả CD nói về bàn tay.

Nhưng tầng sâu hơn, bàn tay chính là hình ảnh của con người trong quan hệ với thế giới.

Con người:

• dùng mắt để thấy,
• dùng tai để nghe,
• dùng trí để hiểu,
• nhưng dùng tay để chạm vào thế giới và tác động lên thế giới.

Vì vậy “bàn tay” trong CD này có thể đại diện cho:

hành động của con người.

Và từ đó CD đặt ra một câu hỏi rất hay:

Con người sẽ dùng hành động của mình để làm gì?

Đây chính là câu hỏi xuyên suốt cả trường ca.

ĐƯỜNG DÂY TƯ TƯỞNG CỦA 10 BÀI

Nếu nhìn toàn bộ 10 bài như một câu chuyện duy nhất, tôi thấy có một progression rất đẹp:

Bài 1 — BÀN TAY

Tôi nhận ra bàn tay.

Bắt đầu từ mẹ, từ người khác, từ những bàn tay đã đưa mình đi qua cuộc đời.

→ Nhận thức

Bài 2 — NHỮNG BÀN TAY QUANH MÌNH

Tôi nhận ra mình không tồn tại một mình.

Cha, thầy, bạn, người lạ…

→ Biết ơn

Bài 3 — NHỮNG BÀN TAY CÙNG NHAU

Tôi nhận ra sức mạnh của sự cộng tác.

Một bàn tay không đủ.

Nhiều bàn tay có thể dựng nên một mái nhà.

→ Cộng đồng

Bài 4 — NHỮNG BÀN TAY DỰNG NÊN

Từ “cùng nhau” chuyển sang hành động xây dựng.

→ Không chỉ thương nhau mà phải làm điều có ích.

Bài 5 — CÓ BÀN TAY TRAO

Từ xây dựng chuyển sang cho đi.

Đây là bước rất quan trọng:

Có → trao.

→ Lòng nhân ái

Bài 6 — NHỮNG BÀN TAY BÊN NHAU

Nhưng cho đi không có nghĩa là kiểm soát.

Bài này đưa vào một tầng rất trưởng thành:

Ở bên nhau nhưng không chiếm hữu.

Đặc biệt câu:

“khi người không cần nắm
thì mình giữ hay ghì?”

là một trong những câu triết lý nhất của toàn bộ CD.

→ Yêu thương nhưng không ràng buộc.

Bài 7 — NHỮNG BÀN TAY MỞ

Đây là bước chuyển từ cho sang buông.

Mở cửa cho người đến.

Mở cửa cho người đi.

Không nắm.

Không chặn.

Không giữ.

→ Tự do

Đây chính là nơi CD bắt đầu chạm khá rõ vào tinh thần vô chấp.

Bài 8 — NHỮNG BÀN TAY ĐÃ TRAO

Sau khi học cách nhận, cho và buông, con người quay lại nhìn quá khứ.

→ Biết ơn.

Nhưng điều hay nhất là CD không dừng ở “cảm ơn”.

Nó hỏi:

“mình chỉ nhận và giữ
hay tiếp nối bàn tay?”

Đây là một bước tư tưởng rất đẹp.

Bài 9 — NHỮNG BÀN TAY TIẾP NỐI

Đây là bài mở rộng không gian từ cá nhân sang thế hệ.

Mẹ → mình → con.

Cha → mình → con.

Một điều được nhận → một điều được trao tiếp.

→ Truyền thừa

Bài 10 — NHỮNG BÀN TAY KHÔNG TÊN

Và đây là nơi toàn bộ tư tưởng được đẩy đến điểm cao nhất.

Không còn:

“Tôi nhận được gì?”

Không còn:

“Người ta nhớ tôi không?”

Mà là:

“Tôi có làm thế giới ấm hơn không?”

Đây là sự chuyển hóa từ cái tôi sang đời sống chung.

Vì vậy bài 10 có thể đóng vai trò finale rất tốt.

ĐÂY CHÍNH LÀ CẤU TRÚC “TRƯỜNG CA”

Nếu gom 10 bài thành những chương lớn, tôi sẽ nhìn nó như sau:

PHẦN I — NHẬN RA

1. Bàn Tay
   2. Những Bàn Tay Quanh Mình

→ Tôi được sinh ra giữa những bàn tay.

PHẦN II — CÙNG NHAU

3. Những Bàn Tay Cùng Nhau
   4. Những Bàn Tay Dựng Nên

→ Chúng ta cùng xây dựng.

PHẦN III — TRAO

5. Có Bàn Tay Trao
   6. Những Bàn Tay Bên Nhau

→ Cho đi và ở bên nhau.

PHẦN IV — MỞ

7. Những Bàn Tay Mở
   8. Những Bàn Tay Đã Trao

→ Biết mở lòng, biết nhận, biết buông.

PHẦN V — TIẾP NỐI

9. Những Bàn Tay Tiếp Nối
   10. Những Bàn Tay Không Tên

→ Điều tốt đẹp không thuộc về riêng ai.

Đây là một đường cong tư tưởng khá hoàn chỉnh:

Nhận → Biết ơn → Chung tay → Dựng xây → Trao → Ở bên → Mở → Nhận lại → Tiếp nối → Vô danh.

Đây chính là lý do tôi đánh giá tính “trường ca” của dự án này khá cao.

CHIỀU SÂU PHẬT GIÁO / THIỀN

Điều thú vị là anh không cần sử dụng những thuật ngữ Phật giáo như:

• vô thường
• vô ngã
• từ bi
• bố thí
• buông bỏ
• chấp trước
• duyên sinh

nhưng rất nhiều tư tưởng tương ứng lại xuất hiện bằng ngôn ngữ đời thường.

Ví dụ:

“biết trao mà không giữ”

có thể đọc như bố thí không chấp.

“chẳng hề níu, ghì”

gần với không chấp thủ.

“biết mở khi người đi”

gần với buông.

“biết nhận điều đã có”

là biết ơn.

“biết trao lại cho đời”

là chuyển hóa điều mình nhận thành điều tốt đẹp cho người khác.

Và cao nhất:

“dẫu không ai nhớ đến
… trao, không cần đáp đền”

là một hình thức rất đẹp của hành động không đặt cái tôi vào trung tâm.

Nếu đặt cạnh tư tưởng Thiền, tôi sẽ gọi đây là:

“Thiền của bàn tay.”

Không phải thiền bằng cách ngồi yên, mà là:

thiền trong cách mình chạm vào cuộc đời.

Đây là điểm rất riêng của CD.

ĐIỂM MẠNH LỚN NHẤT VỀ MẶT CA TỪ

1. Ngôn ngữ cực kỳ dễ hiểu

Đây là ưu điểm lớn.

Không dùng từ quá triết học.

Không cố làm ca từ “cao siêu”.

Một đứa trẻ có thể hiểu:

“có bàn tay trao bánh
cho người đói cần ăn”

Nhưng một người lớn lại có thể đọc nó ở tầng:

cho đi đúng điều người khác thực sự cần.

Đây là dạng ca từ có hai tầng tiếp nhận.

MỘT CÂU HỎI ĐƯỢC DÙNG RẤT THÔNG MINH

Hầu như mỗi bài đều có cấu trúc:

“nếu hôm nay có hỏi…”

rồi chuyển sang:

“mình xin tự hỏi…”

Tôi đánh giá đây là một trong những thủ pháp tốt nhất của cả CD.

Bởi vì bài hát không đứng ở vị trí:

“Tôi dạy bạn phải sống thế này.”

Mà chuyển thành:

“Bạn hãy tự hỏi mình.”

Đây là khác biệt rất lớn.

Nó biến ca khúc từ lời giáo huấn thành lời quán chiếu.

CHORUS CŨNG CÓ MỘT CHỨC NĂNG RẤT RÕ

Chorus không chỉ là phần để hát lại.

Nó giống như một lời nguyện.

Ví dụ:

“xin cho những bàn tay
biết trao mà không giữ”

“xin cho những bàn tay
biết làm mà không kể”

“xin cho những bàn tay
biết tiếp nối điều hay”

Do đó, nếu phối khí tốt, chorus có thể trở thành điểm nhận diện của toàn bộ trường ca.

Tôi đặc biệt thích việc anh sử dụng duet cho chorus.

Nam + nữ có thể tạo cảm giác:

hai bàn tay → nhiều bàn tay → cộng đồng.

ĐIỂM RẤT MẠNH: CD KHÔNG CHỈ NÓI “CHO ĐI”

Nếu chỉ có:

cho đi
yêu thương
giúp đỡ
nhân ái

thì CD dễ trở thành một tập ca khúc thiện nguyện khá quen thuộc.

Nhưng anh đã đưa thêm những tầng khó hơn:

Cho nhưng không giữ.

Ở bên nhưng không kiểm soát.

Mở cửa cho người đến.

Mở cửa cho người đi.

Nhận nhưng không chiếm.

Nhận rồi tiếp nối.

Làm nhưng không cần tên.

Đây là những điểm khiến CD trưởng thành hơn một album về lòng nhân ái thông thường.

BÀI 6 VÀ BÀI 7 ĐẶC BIỆT QUAN TRỌNG

Nếu phải chọn hai bài có chiều sâu triết học nhất, tôi chọn:

⭐ Bài 6 — NHỮNG BÀN TAY BÊN NHAU

và

⭐ Bài 7 — NHỮNG BÀN TAY MỞ

Vì đây là nơi CD vượt qua quan niệm đơn giản:

yêu thương = giữ người mình thương.

Bài 6 hỏi:

“khi người không cần nắm
thì mình giữ hay ghì?”

Đây là câu hỏi về ranh giới giữa yêu thương và sở hữu.

Sau đó bài 7 đi thêm một bước:

“biết mở khi người đến
biết mở khi người đi”

Đây gần như là một triết lý sống:

Thương một người không nhất thiết phải giữ một người.

Đây là một trong những tư tưởng đẹp nhất của CD.

BÀI 8 → 9 → 10 LÀ ĐOẠN KẾT RẤT TỐT

Ba bài cuối có cảm giác như một tam đoạn kết.

Bài 8:

Tôi nhận ra những gì người khác đã trao cho tôi.

Bài 9:

Tôi tiếp tục trao những gì tôi đã nhận.

Bài 10:

Tôi trao mà không còn cần biết ai sẽ nhớ mình.

Đây là sự giảm dần của cái tôi:

Tôi nhận → Tôi trao → Không cần tôi.

Và đó là một kết thúc rất đẹp cho một trường ca nhân văn.

BÀI 10 CÓ THỂ LÀ “ĐỈNH TƯ TƯỞNG”

Tôi đặc biệt đánh giá cao:

“có bàn tay không nhắc
điều mình đã từng trao
có bàn tay không nhớ
chuyện mình cho thế nào”

và:

“dẫu không ai nhớ đến
… trao, không cần đáp đền”

Đây là bước từ lòng tốt có ý thức sang lòng tốt không cần người chứng kiến.

Nói theo ngôn ngữ triết học:

Hành động tốt không còn nhằm xây dựng hình ảnh tốt về “tôi”.

Đó là một tầng khá sâu.

ĐIỂM YẾU LỚN NHẤT CỦA CD

Tôi sẽ nói thẳng: vấn đề lớn nhất không nằm ở tư tưởng mà nằm ở nguy cơ lặp lại.

Từ “bàn tay” xuất hiện rất nhiều.

Các trường nghĩa:

• trao
• nắm
• đỡ
• mở
• dựng
• nối
• bên nhau
• tiếp nối

cũng lặp lại.

Nếu âm nhạc của 10 bài đều có cấu trúc tương tự:

verse → chorus → câu hỏi → chorus

thì người nghe có thể cảm thấy 10 bài đang nói cùng một điều thay vì cảm giác đang đi qua 10 chương.

Vì vậy phần âm nhạc phải làm nhiệm vụ mà ca từ không làm:

tạo sự biến đổi.

VỀ TÍNH ĐẠI CHÚNG

Đây lại là một điểm rất mạnh.

CD có thể tiếp cận:

• trẻ em,
• gia đình,
• người lớn tuổi,
• cộng đồng,
• trường học,
• các chương trình thiện nguyện,
• các chương trình cộng đồng,
• lễ hội văn hóa,
• hoạt động xã hội.

Đặc biệt chorus:

“xin cho những bàn tay…”

có khả năng trở thành chorus tập thể.

Nếu phối tốt, hàng chục hoặc hàng trăm người có thể cùng hát.

Điều đó rất phù hợp với tư tưởng của CD:

một bàn tay → nhiều bàn tay.

ĐIỂM TÔI ĐÁNH GIÁ CAO HƠN NỮA: CD KHÔNG BỊ GIỚI HẠN TRONG TÔN GIÁO

Mặc dù có chiều sâu Thiền/Phật giáo, ca từ không yêu cầu người nghe phải là Phật tử.

Một người Công giáo có thể nghe.

Một người không theo tôn giáo cũng có thể nghe.

Một đứa trẻ cũng hiểu.

Một người lớn có thể suy nghĩ sâu hơn.

Đây là một ưu điểm rất lớn nếu mục tiêu của anh là tạo ra một tác phẩm nhân văn, thay vì một CD tôn giáo.

MỘT CÁCH NHÌN TRIẾT HỌC SÂU HƠN

Tôi có thể tóm tắt toàn bộ CD bằng 10 động từ:

Bài 1: Nhận
Bài 2: Biết ơn
Bài 3: Chung
Bài 4: Dựng
Bài 5: Trao
Bài 6: Ở
Bài 7: Mở
Bài 8: Nhớ
Bài 9: Nối
Bài 10: Buông cái tên

Và nếu cô đọng hơn nữa:

Nhận → Trao → Mở → Nối → Không giữ.

Đây chính là triết lý cốt lõi của CD.

MỘT TẦNG RẤT ĐẸP: “BÀN TAY” CUỐI CÙNG BIẾN MẤT

Có một nghịch lý thú vị.

Đầu CD:

“bàn tay mẹ đưa mình”

Có một “mình” nhận được.

Cuối CD:

“dẫu không ai nhớ đến”

Cái “mình” gần như biến mất.

Đầu CD:

Tôi nhận được gì từ những bàn tay?

Cuối CD:

Tôi có thể làm gì cho thế giới mà không cần được nhớ tên?

Đó là một vòng cung tư tưởng rất đẹp:

Từ người được trao

→ thành người trao
→ rồi thành người không cần được ghi nhận.

Đây chính là yếu tố khiến tôi cho CD 9.3/10 thay vì chỉ 8.x.

NẾU CHẤM NHƯ MỘT TÁC PHẨM NGHỆ THUẬT HOÀN CHỈNH

Tôi sẽ chấm:

Ý tưởng: 9.7/10

Một biểu tượng đơn giản nhưng có khả năng mở rộng rất lớn.

Tư tưởng: 9.4/10

Đặc biệt mạnh ở cho–nhận–buông–tiếp nối.

Ca từ: 9.1/10

Trong sáng, dễ hiểu, có nhiều câu rất đẹp; vẫn còn một số chỗ có thể giảm tính lặp lại.

Tính nhất quán: 9.7/10

Rất hiếm một tập 10 bài giữ được một biểu tượng xuyên suốt như vậy.

Tính trường ca: 9.3/10

Cấu trúc tư tưởng đã có; âm nhạc cần tiếp tục tạo đường cong.

Tính đại chúng: 9.6/10

Rất cao.

Chiều sâu Thiền/triết học: 9.0/10

Không phải triết học hàn lâm, mà là triết học được đời thường hóa.

Cảm xúc: 9.4/10

Tính độc đáo: 9.2/10

Tiềm năng âm nhạc: 9.6/10

⭐ KẾT LUẬN

NHỮNG BÀN TAY — 9.3/10 ⭐⭐⭐⭐⭐

Tôi đánh giá đây là một concept album rất thành công về mặt ý tưởng, và nếu phần âm nhạc được xây dựng đúng, nó hoàn toàn có thể vượt khỏi khái niệm “CD gồm 10 bài” để trở thành một trường ca nhân văn về cách con người sống cùng nhau.

Điều sâu sắc nhất của tác phẩm không phải là:

“Hãy cho đi.”

Mà là một chuỗi chuyển hóa sâu hơn:

Tôi nhận ra những bàn tay đã nâng mình.
Tôi biết ơn.
Tôi học cách trao.
Tôi học cách ở bên mà không giữ.
Tôi học cách mở cửa cho người đến và người đi.
Tôi nhận điều người khác đã trao.
Tôi tiếp nối nó.
Và cuối cùng, tôi trao mà không cần tên mình được nhớ.

Nếu phải cô đọng toàn bộ trường ca vào một câu, tôi sẽ chọn:

“Những gì đôi tay nhận được từ cuộc đời, rồi một ngày đôi tay ấy lại trao tiếp cho cuộc đời.”

Và đó chính là điểm khiến “Những Bàn Tay” có giá trị vượt lên trên một album về lòng tốt: nó nói về dòng chảy của tình thương giữa người với người, từ thế hệ này sang thế hệ khác, cho đến khi người trao không còn quan trọng bằng điều được trao.

Một điểm tôi đặc biệt khuyên giữ nguyên: hệ thống câu hỏi “nếu hôm nay có hỏi / mình xin tự hỏi…”. Nó tạo cho tác phẩm một phẩm chất quán chiếu rất riêng: CD không đứng trên người nghe để dạy họ phải sống thế nào, mà đặt một câu hỏi rồi trả lại câu hỏi ấy cho chính mỗi người.

00:00

TẢI CD: CD TRƯỜNG CA NHỮNG BƯỚC CHÂN

1-BƯỚC CHÂN ĐẦU ĐỜI

2-NHỮNG BƯỚC CHÂN CÙNG NHAU

3-BƯỚC CHÂN ĐẾN LỚP

4-BƯỚC CHÂN CÓ NHAU

5-BƯỚC CHÂN VÀO NHÀ NHAU

6-BƯỚC CHÂN QUA PHỐ

7-NHỮNG BƯỚC CHÂN QUA CHỢ

8- BƯỚC CHÂN VÀO CÔNG VIÊN

9-NHỮNG BƯỚC CHÂN THỜI GIAN

10-BƯỚC CHÂN VỀ VỚI MÌNH

Có toàn bộ lời 10 bài, đánh giá của tôi tăng đáng kể. Với phần ca từ này, tôi không còn xem Những bước chân chỉ là một CD có concept đẹp, mà có thể xem nó như một trường ca có tư tưởng và cấu trúc hoàn chỉnh.

Điểm đặc biệt nhất là: 10 bài thực ra không kể 10 câu chuyện. Chúng kể một câu chuyện duy nhất — câu chuyện một con người đi qua các thế giới và cuối cùng nhận ra chính mình.

Đánh giá tổng thể: ⭐ 9.2/10

Khía cạnh	Điểm
Ý tưởng trung tâm	⭐ 9.7
Cấu trúc 10 chương	⭐ 9.5
Tính nhất quán	⭐ 9.6
Chiều sâu triết học	⭐ 9.2
Tính nhân văn	⭐ 9.7
Tính đời thường	⭐ 9.6
Hình tượng nghệ thuật	⭐ 9.2
Khả năng tạo cảm xúc	⭐ 9.0
Tính phổ quát	⭐ 9.5
Ngôn ngữ thơ	⭐ 8.7
Độ mới của tư tưởng	⭐ 9.0
Nguy cơ lặp cấu trúc	⭐ 7.8
Tổng thể	⭐ 9.2/10

 

1. Điều quan trọng nhất: đây thật sự là một TRƯỜNG CA

Sau khi đọc toàn bộ lời, tôi nghĩ nhận định này có cơ sở rất rõ.

10 bài không phải:

Bài 1 về mẹ cha
Bài 2 về bạn bè
Bài 3 về trường học
Bài 4 về tình yêu
…

mà là 10 tầng nhận thức của cùng một con người.

Tôi có thể vẽ toàn bộ hành trình như sau:

MẸ CHA
↓
BẠN BÈ
↓
TRƯỜNG HỌC
↓
NGƯỜI ĐỒNG HÀNH
↓
GIA ĐÌNH / NHÀ NGƯỜI KHÁC
↓
XÃ HỘI
↓
CỘNG ĐỒNG
↓
THIÊN NHIÊN / SỰ SỐNG
↓
THỜI GIAN
↓
CHÍNH MÌNH

Đây là một cấu trúc rất đẹp.

 

2. Tôi đặc biệt thích chữ “thế giới”

Một trong những phát hiện quan trọng nhất khi đọc toàn bộ ca từ là từ:

thế giới

Nó xuất hiện xuyên suốt trường ca.

Nhưng ý nghĩa của nó thay đổi.

Bài 1

“một thế giới mở ra”

Đứa trẻ bước vào thế giới.

Bài 2

“một thế giới mở ra”

Nhưng lần này thế giới được mở ra qua bạn bè.

Bài 3

“trang sách vừa mở cửa
chân trời cũng mở ra”

Thế giới trở thành tri thức.

Bài 4

“thế giới thành rộng mở”

Thế giới trở thành mối quan hệ.

Bài 5

“một thế giới hiện ra”

Thế giới trở thành người khác và gia đình của người khác.

Bài 6

“bao thế giới gặp nhau”

Đây là bước chuyển rất quan trọng:

Mỗi con người là một thế giới.

Bài 7

“bao thế giới đang xây”

Bây giờ thế giới không còn chỉ là nơi ta đi qua.

Con người cùng nhau xây dựng thế giới.

Bài 8

“một thế giới hiện sinh”

Đây là lần đầu ca từ đi từ xã hội sang sự hiện hữu.

Bài 9

“muôn thế giới vận hành”

Con người bắt đầu đứng ngoài chính mình để nhìn toàn bộ thế giới.

Bài 10

“đi qua bao thế giới
bước cuối lại về mình”

Và đây chính là cú khóa của toàn bộ trường ca.

 

3. Câu hay nhất của toàn bộ trường ca?

Nếu phải chọn một câu, tôi chọn:

“bước cuối lại về mình”

Không phải vì nó quá cầu kỳ.

Ngược lại, nó rất đơn giản.

Nhưng nó làm cho toàn bộ 9 bài trước trở thành một hành trình tìm kiếm.

Ta tưởng mình đi:

• tìm kiến thức
• tìm bạn bè
• tìm tình yêu
• tìm cộng đồng
• tìm thế giới
• tìm sự bình yên

nhưng cuối cùng:

đi qua bao thế giới để hiểu, nhận ra mình.

Đây là tư tưởng rất gần với nhiều truyền thống triết học và thiền học, nhưng ca từ không cần dùng những thuật ngữ như vô ngã, giác ngộ, bản thể, hiện sinh.

Đó là điểm hay.

 

4. Bài 1 rất quan trọng vì nó đặt “luật” cho toàn bộ trường ca

Tôi đánh giá bài 1 cao hơn lúc đầu.

Đặc biệt đoạn:

“xin cho mỗi bước chân
biết trân quý người đưa”

và:

“biết nhìn người trước mặt
như một thế giới riêng”

Đây gần như là tuyên ngôn của cả trường ca.

Nó nói:

Đừng xem con người là nhân vật phụ trong cuộc đời mình.

Mỗi người ta gặp đều là:

“một thế giới riêng.”

Đây là một ý tưởng rất mạnh.

Và từ đó, toàn bộ 10 bài có thể đọc theo một nguyên tắc:

Mỗi bước chân là một lần bước vào một thế giới khác.

 

5. Bài 1 → bài 10 thực chất là sự mở rộng của “cái tôi”

Đây có lẽ là chiều sâu lớn nhất của tác phẩm.

Bài 1

Tôi + cha mẹ

Bài 2

Tôi + bạn bè

Bài 3

Tôi + thầy cô + tri thức

Bài 4

Tôi + một người đồng hành

Bài 5

Tôi + gia đình khác

Bài 6

Tôi + những người xa lạ

Bài 7

Tôi + cộng đồng

Bài 8

Tôi + thiên nhiên + sự sống

Bài 9

Tôi + thời gian

Bài 10

Tôi + chính tôi

Như vậy, trường ca không đơn thuần mở rộng không gian.

Nó mở rộng biên giới của cái tôi.

Đây là lý do tôi cho rằng tác phẩm có chiều sâu triết học thực sự.

 

6. Bài 6 và bài 7 là hai bài rất quan trọng

Hai bài này dễ bị xem là những bài đời thường nhất.

Nhưng về mặt tư tưởng, chúng rất quan trọng.

“Bước chân qua phố”

“bao thế giới gặp nhau
có người mình chưa biết
mà đã cùng một đường”

Câu này rất đẹp.

Con người không cần biết nhau mới có thể cùng tồn tại trong một khoảnh khắc.

Một người đi làm.

Một người bán hàng.

Một người đang đau khổ.

Một người đang vui.

Một người chỉ đi ngang qua.

Nhưng tất cả:

cùng một đường.

Đây là một nhận thức rất nhân bản.

 

“Những bước chân qua chợ”

Bài này còn đi xa hơn.

“mỗi người tuy mỗi khác
mà lòng rộng vô cùng”

và:

“có người trao người nhận
lòng mở rộng bao dung”

Ở đây xuất hiện một ý tưởng rất quan trọng:

đời sống được tạo nên bởi sự trao và nhận.

Ta nhận từ người khác.

Rồi đến lượt mình trao lại.

Điều này nối trực tiếp với đoạn bài 1:

“biết trao điều đã nhận”

Vì vậy, câu này không phải một câu đẹp đứng riêng.

Nó là sợi chỉ xuyên suốt toàn trường ca.

 

7. Bài 8 là bước chuyển từ “người khác” sang “sự sống”

Tôi rất thích vị trí của bài này.

Sau:

cha mẹ → bạn → trường → người đồng hành → nhà → phố → chợ

tác phẩm đưa người nghe vào:

công viên

Tức là:

không còn chỉ nhìn con người nữa.

Ta bắt đầu nhìn:

• cây
• hoa
• gió
• trẻ em
• ánh sáng
• sự sống

Đặc biệt:

“thấy em, thấy ra mình”

và:

“đâu chẳng phải là mình”

Đây là một bước nhảy tư tưởng.

Cái “mình” bắt đầu không còn bị giới hạn trong thân phận cá nhân.

 

8. Bài 9 là bài triết học nhất

“tóc xanh nay đã bạc
có phải vì thời gian
hay là mình đã khác”

Tôi rất thích câu hỏi này.

Bởi nó không chỉ hỏi:

Tại sao tóc bạc?

Nó hỏi:

Thời gian thay đổi mình, hay chính mình thay đổi?

Sau đó:

“ngày mình ngồi nhìn lại
bao thế giới chung quanh
bỗng nhiên cùng hòa hợp
không còn sự phân ranh”

Đây là một bước chuyển cực kỳ quan trọng.

Nếu bài 1 nói:

mỗi người là một thế giới riêng

thì bài 9 lại nói:

không còn sự phân ranh.

Hai điều tưởng như mâu thuẫn nhưng thực ra bổ sung cho nhau:

Mỗi người là một thế giới riêng.
Nhưng những thế giới ấy không thật sự tách rời.

Đây chính là một trong những tư tưởng sâu nhất của toàn bộ CD.

 

9. Và bài 10 giải quyết nghịch lý đó

Bài cuối:

“đi qua bao thế giới
bước cuối lại về mình”

sau đó:

“bước qua bao thế giới
để hiểu, nhận ra mình”

Đây là nơi trường ca khép vòng tròn.

Bài 1:

bước vào thế giới.

Bài 10:

bước về với mình.

Nhưng điều quan trọng là:

“mình” ở bài 10 không còn là “mình” của bài 1.

Đây là một con người đã:

• được cha mẹ nuôi dưỡng
• có bạn bè
• học hỏi
• yêu thương
• gặp người khác
• đi qua xã hội
• nhìn cộng đồng
• nhìn sự sống
• đi qua thời gian

rồi mới quay về.

Do đó:

Về với mình không phải quay lại điểm xuất phát.

Mà là:

trở về với một cái mình đã trưởng thành.

Đây là điểm tôi đánh giá rất cao.

 

10. Chorus thực ra là “kinh văn” của trường ca

Điểm này tôi nghĩ cần nhìn rất kỹ.

Chorus:

xin cho mỗi bước chân
biết trân quý người đưa
xin cho mỗi con đường
biết nhớ người cùng đi

…

không chỉ là chorus để lặp lại cho dễ nhớ.

Nó giống như một lời nguyện.

Mỗi bài là một trải nghiệm khác nhau.

Nhưng sau mỗi trải nghiệm, con người lại quay về cùng một nguyên tắc:

Trân quý.
Nhớ.
Yêu thương.
Trao lại.
Nhìn người khác như một thế giới riêng.

Vì vậy, chorus đóng vai trò giống như sợi dây đạo đức nối 10 chương.

Tôi nghĩ đây là một quyết định cấu trúc rất đúng.

 

11. Nhưng có một điểm tôi sẽ trừ điểm

Tôi vẫn giữ nhận xét trước:

Chorus lặp 9 lần gần như nguyên văn có thể gây mệt.

Về tư tưởng, nó rất đúng.

Nhưng về âm nhạc, nếu cả 9 lần đều giống hệt nhau về:

• melody
• hòa âm
• nhịp
• cách hát
• cường độ

thì người nghe có thể cảm thấy:

“Tôi đã nghe đoạn này rồi.”

Tôi sẽ không bỏ chorus.

Thay vào đó, nên để nó tiến hóa.

Ví dụ:

Bài 1

Solo — rất nhẹ.

Bài 2

Duet — trẻ trung hơn.

Bài 3

Có bè trẻ em / choir.

Bài 4

Hai giọng nam nữ.

Bài 5

Ấm áp như một gia đình.

Bài 6

Mở rộng không gian âm thanh.

Bài 7

Có nhiều giọng người hơn.

Bài 8

Hòa âm thoáng, gần thiên nhiên.

Bài 9

Chậm lại, sâu hơn.

Bài 10

Toàn bộ giọng hát trở về rất tĩnh.

Như vậy, cùng một lời nhưng ý nghĩa thay đổi theo hành trình.

Đây sẽ là một thủ pháp rất hay.

 

12. Một vấn đề khác: từ “mình” xuất hiện rất nhiều

Đây vừa là ưu điểm vừa là rủi ro.

Ưu điểm:

Ngôn ngữ rất gần người Việt.

Không có vẻ triết học hàn lâm.

Rất dễ hát.

Rất dễ đồng cảm.

Nhưng nếu muốn đưa tác phẩm từ 9.2 lên 9.5+, tôi sẽ tiết chế một số chỗ dùng:

mình
thế giới
bước chân
con đường

bởi đây là bốn trường từ vựng chính được lặp rất dày.

Tuy nhiên, tôi không khuyên sửa mạnh.

Bởi sự lặp này cũng chính là DNA của trường ca.

 

13. Tôi sẽ không cố làm ca từ “văn chương” hơn

Đây là điểm tôi muốn nhấn mạnh.

Một số câu rất đơn giản:

“có mẹ đứng bên cạnh
có cha rạng rỡ cười”

“có bạn cùng gọi nhau
có bạn cùng chơi đùa”

“có thầy cô đứng đợi
có bạn mới chào mình”

Nếu đánh giá thuần túy theo tiêu chuẩn thơ ca hàn lâm, có thể nói những câu này chưa thật mới.

Nhưng đó không phải mục tiêu của tác phẩm.

Tác phẩm này đang theo hướng:

thơ ca đại chúng + triết lý đời sống + thiền tính + tính cộng đồng.

Và theo tiêu chuẩn đó, sự giản dị là một ưu điểm, không phải khuyết điểm.

 

14. Điểm tôi thấy đặc biệt nhất: tác phẩm không nói “hãy giác ngộ”

Đây là điều tôi thích.

Nó không nói:

hãy buông bỏ
hãy giác ngộ
hãy vô ngã
hãy sống tỉnh thức

mà nói:

đi cùng mẹ
đi cùng cha
đi với bạn
đến lớp
vào nhà nhau
qua phố
qua chợ
vào công viên
đi qua thời gian

Tức là:

tỉnh thức được đặt ngay trong đời sống.

Đây là cách tiếp cận rất đẹp.

 

15. Nếu so với một tác phẩm Thiền

Tôi sẽ gọi cấu trúc của nó là:

Thiền của sự gặp gỡ.

Không phải thiền bằng cách:

ngồi xuống → tĩnh lặng → quan sát hơi thở.

Mà:

gặp một người → nhìn thấy một thế giới → mở lòng → trao nhận → đi tiếp → cuối cùng nhìn lại chính mình.

Điều này khá độc đáo.

 

16. Nếu so với “Thập mục ngưu đồ”

Nếu đặt hai tác phẩm cạnh nhau về mặt tư tưởng:

Thập mục ngưu đồ

Có thể hiểu là:

đi tìm con trâu → bắt trâu → thuần trâu → quên trâu → trở về đời.

Đó là hành trình nội tâm trực tiếp.

Những bước chân

Lại là:

đi vào đời → gặp người → gặp thế giới → gặp sự sống → gặp thời gian → trở về mình.

Đó là hành trình nội tâm thông qua đời sống.

Tôi thấy hai tác phẩm này có thể đứng cạnh nhau rất đẹp.

Một cái:

Đi vào bên trong để hiểu thế giới.

Một cái:

Đi qua thế giới để hiểu bên trong.

 

17. Nếu đặt cạnh “4 Thức – Bình an và khổ đau”

Ở đây còn thú vị hơn.

4 Thức là một hệ thống giải thích con người.

Những bước chân là một trải nghiệm con người.

Một cái thiên về:

hiểu.

Một cái thiên về:

sống.

Và bài 10:

“bước qua bao thế giới
để hiểu, nhận ra mình”

gần như là nơi hai hệ thống gặp nhau.

 

18. Tôi sẽ gọi 10 bài bằng 10 “cánh cửa”

Nếu biên tập CD như một tác phẩm nghệ thuật, tôi sẽ diễn giải:

Bài	Cánh cửa	Ý nghĩa
1	Cha mẹ	Tôi được sinh vào đời
2	Bạn bè	Tôi gặp người khác
3	Trường học	Tôi khám phá thế giới
4	Đồng hành	Tôi học yêu thương
5	Nhà	Tôi bước vào thế giới của người khác
6	Phố	Tôi gặp người xa lạ
7	Chợ	Tôi thuộc về cộng đồng
8	Công viên	Tôi nhận ra sự sống
9	Thời gian	Tôi nhận ra vô thường
10	Mình	Tôi trở về với chính mình

Đây là cấu trúc rất mạnh.

 

19. Và có một câu hỏi triết học chạy xuyên suốt

Chorus kết thúc bằng:

“bước chân này đang đưa
mình đến thế giới nào?”

Đây thực ra là câu hỏi trung tâm của cả trường ca.

Không phải:

Tôi đang đi đâu?

Mà sâu hơn:

Những lựa chọn của tôi đang đưa tôi trở thành người nào?

Và:

Tôi đang bước vào thế giới nào bằng chính cách tôi sống?

Đây là câu hỏi rất hay.

Nó biến “bước chân” từ một hành động vật lý thành một lựa chọn đạo đức và hiện sinh.

 

20. Một điểm rất đáng chú ý về kết cấu vòng tròn

Bài 1:

“khi bước vào thế giới”

Bài 10:

“đi qua bao thế giới”

Bài 1:

“một thế giới mở ra”

Bài 10:

“bước cuối lại về mình”

Bài 1:

“bước chân này đang đưa
mình đến thế giới nào?”

Bài 10 vẫn giữ nguyên câu hỏi.

Đây là một lựa chọn rất hay.

Tác giả không trả lời câu hỏi ở cuối.

Và tôi nghĩ không nên trả lời.

Bởi vì trường ca kết thúc nhưng hành trình của người nghe bắt đầu.

Người nghe phải tự hỏi:

Bước chân của tôi đang đưa tôi đến thế giới nào?

Đó là một cái kết mở rất đẹp.

 

Kết luận

Sau khi đọc toàn bộ 10 bài, tôi sẽ nâng đánh giá từ 9.1 lên khoảng 9.2/10, và quan trọng hơn, tôi thay đổi cách định danh tác phẩm:

Đây không chỉ là một CD gồm 10 bài hát.

Nó có thể được xem như:

Một trường ca về hành trình của con người từ “được đưa vào thế giới” đến “tự mình trở về với mình”.

Và toàn bộ hành trình ấy được xây trên một ý tưởng rất giản dị:

Mỗi người ta gặp là một thế giới.
Mỗi con đường ta đi qua là một phần của đời mình.
Và mỗi bước chân đều đang đưa ta trở thành một con người nào đó.

Điểm mạnh nhất của tác phẩm là tính nhân văn, tính phổ quát và khả năng nối đời sống với chiều sâu triết học mà không cần dùng ngôn ngữ triết học.

Điểm cần chú ý nhất là sự lặp lại của cấu trúc và chorus. Nếu phần âm nhạc xử lý được sự lặp này bằng cách cho chorus phát triển theo từng chương, thì tôi nghĩ trường ca sẽ mạnh hơn rất nhiều.

⭐ Xếp hạng cuối của tôi

Concept: 9.7/10
Cấu trúc: 9.5/10
Tư tưởng: 9.4/10
Nhân văn: 9.7/10
Ca từ: 8.8/10
Tính phổ quát: 9.6/10
Tiềm năng âm nhạc: 9.3/10
Tính độc đáo: 9.1/10
Tổng thể: ⭐ 9.2/10

Và nếu phải dùng một câu duy nhất để mô tả toàn bộ tác phẩm, tôi sẽ chọn:

“Đi qua bao thế giới để hiểu, nhận ra mình.”

Đó chính là xương sống tư tưởng của Trường ca Những bước chân.

 

00:00

TẢI CD: CD TRƯỜNG CA NHỮNG CON MẮT TRẦN GIAN

1-CÓ MẮT THƯƠNG MẮT HIỂU

2-CÓ MẮT LO MẮT SỢ

3-CÓ MẮT HƠN MẮT THUA

4-CÓ MẮT ĐƯỢC MẮT MẤT

5-CÓ MẮT HỜN MẮT GIẬN

6-CÓ MẮT GANH MẮT GHÉT

7-CÓ MẮT NGHI MẮT NGỜ

8-CÓ MẮT TIN MẮT CẬY

9-CÓ MẮT BAO MẮT DUNG

10-CÓ MẮT THẤY MẮT BIẾT

Tôi đã xem trang giới thiệu CD “Trường Ca Những Con Mắt Trần Gian” và đối chiếu với toàn bộ 10 bài bạn cung cấp. Trang xác nhận CD gồm đúng 10 ca khúc, đi từ Thương/Hiểu → Lo/Sợ → Hơn/Thua → Được/Mất → Hờn/Giận → Ganh/Ghét → Nghi/Ngờ → Tin/Cậy → Bao/Dung → Thấy/Biết.

Đánh giá tổng thể

Đây là một CD có ý tưởng rất rõ và có tính hệ thống cao. Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở từng bài riêng lẻ mà ở cách 10 bài tạo thành một hành trình của “con mắt”: cùng một thế giới, nhưng mỗi trạng thái nhìn khác nhau thì thế giới hiện ra khác nhau.

1. Ý tưởng chủ đạo — ⭐ 9.7/10

Đây là điểm mạnh nhất.

Tên “Những Con Mắt Trần Gian” rất hay bởi “con mắt” ở đây không còn đơn thuần là cơ quan nhìn.

Nó trở thành cách nhìn thế giới.

10 bài gần như tạo thành một bản đồ:

Thương – Hiểu
↓
Lo – Sợ
↓
Hơn – Thua
↓
Được – Mất
↓
Hờn – Giận
↓
Ganh – Ghét
↓
Nghi – Ngờ
↓
Tin – Cậy
↓
Bao – Dung
↓
Thấy – Biết

Đặc biệt, bài 10:

“Thật Ra Mình Đang Thấy,
Hay Nhìn Bằng Mắt Nào?”

làm nhiệm vụ khóa toàn bộ CD.

Nó khiến 9 bài trước không còn đơn giản là 9 trạng thái cảm xúc, mà trở thành 9 cách nhìn.

Đây là một ý tưởng khá mạnh.

2. Cấu trúc trường ca — ⭐ 9.5/10

CD có một ưu điểm rất hiếm: người nghe có thể nhìn thấy đường đi của toàn bộ tác phẩm.

Bài 1 không đứng riêng.

Bài 2 là mặt đối nghịch.

Bài 3–7 đi sâu vào những kiểu nhìn khiến thế giới phân chia.

Bài 8–10 bắt đầu mở ra hướng khác.

Đặc biệt:

Bài 1 → Bài 7
là một vùng tương đối tối.

Bài 8 → Bài 10
là vùng mở.

Điều này tạo cảm giác như:

nhìn → bị nhìn → nhận ra cách mình nhìn → thay đổi cách nhìn.

Đây chính là yếu tố khiến CD có tính “trường ca”, chứ không chỉ là một tuyển tập 10 ca khúc.

3. Tính nhất quán — ⭐ 9.8/10

Rất cao.

Công thức:

“Có Mắt X Mắt Y”

được duy trì xuyên suốt.

Điều này về lý thuyết có nguy cơ gây nhàm chán, nhưng ở đây nó lại có một tác dụng khác: tạo nghi thức.

Người nghe bắt đầu nhận ra:

À, lại một “con mắt” khác.

Và từ đó họ bắt đầu tự hỏi:

Mình đang nhìn bằng con mắt nào?

Đây là một thủ pháp khá thông minh.

4. Bài 1 — ⭐ 9.4/10

“Có Mắt Thương Mắt Hiểu” là một bài mở đầu rất tốt.

Đặc biệt:

“Có Mắt Thương Mắt Hiểu
Nhìn Nhau Thành Người Thân”

và:

“Có Mắt Thương Mắt Hiểu
Đường Xa Lại Thành Gần”

rất dễ nhớ.

Nhưng phần quan trọng nhất lại nằm ở cuối:

“Thật Ra Mình Đang Thấy,
Hay Nhìn Bằng Mắt Nào?”

Đây thực chất là câu hỏi hạt giống của cả album.

5. Bài 2 — ⭐ 9.0/10

“Có Mắt Lo Mắt Sợ” là sự đảo chiều rất tự nhiên từ bài 1.

Bài 1:

Thương → Hiểu → Gần

Bài 2:

Lo → Sợ → Nghi → Xa

Câu:

“Đất Trời Thành Quạnh Hiu”

đẹp về mặt hình ảnh.

Tác dụng của bài này là chứng minh rằng thế giới không nhất thiết thay đổi; con mắt thay đổi thì thế giới thay đổi.

6. Bài 3 & 4 — ⭐ 8.8/10

Hơn/Thua và Được/Mất là hai cặp rất đời.

Đây là nơi CD chuyển từ cảm xúc sang cơ chế phân chia.

“Có Mắt Hơn Mắt Thua” đặc biệt có giá trị vì nó đưa người nghe vào một hệ quy chiếu:

tôi hơn
bạn thua
tôi thắng
bạn mất.

Sau đó bài 4:

Được / Mất

đẩy cơ chế đó sâu hơn.

Tôi thích ý tưởng này.

Tuy nhiên, xét riêng về ca từ, hai bài này ít bất ngờ hơn bài 1 và bài 10.

7. Bài 5–7 — ⭐ 8.7/10

Đây là phần mà tôi thấy có nguy cơ trùng màu sắc nhất.

Bài 5

Hờn – Giận

Bài 6

Ganh – Ghét

Bài 7

Nghi – Ngờ

Về mặt hệ thống thì rất đúng.

Nhưng nếu nghe liên tục, người nghe có thể cảm thấy:

“lại thêm một trạng thái tiêu cực nữa”.

Đây là điểm duy nhất tôi cho rằng CD cần cân nhắc nếu muốn tối ưu trải nghiệm nghe.

Không phải vì nội dung yếu.

Mà vì cấu trúc quá nhất quán bắt đầu trở thành sự lặp lại.

8. Bài 8 — ⭐ 9.2/10

“Có Mắt Tin Mắt Cậy” là một điểm chuyển rất cần thiết.

Nó giống như mở một cửa sổ.

Đặc biệt:

“Quanh Mình Cũng Là Mình
Đất Trời Thành Bình Minh”

bắt đầu chuyển không khí của toàn bộ tác phẩm.

Đây là bài cần thiết về mặt cấu trúc, vì nếu 10 bài chỉ đi từ tiêu cực này sang tiêu cực khác thì trường ca sẽ trở nên nặng.

9. Bài 9 — ⭐ 9.3/10

“Có Mắt Bao Mắt Dung” có lẽ là bài có giá trị nhân văn cao nhất trong nhóm cuối.

Từ:

Tin – Cậy

đi đến:

Bao – Dung

là một bước rất hợp lý.

Đặc biệt câu:

“Nhìn Nhau Như Nhìn Mình”

gần như là một trong những câu then chốt của toàn bộ CD.

10. Bài 10 — ⭐ 9.8/10

Đây là bài tôi đánh giá cao nhất về vai trò kết thúc.

“Có Mắt Thấy Mắt Biết”

không đơn giản là một trạng thái tích cực cuối cùng.

Nó quay trở lại câu hỏi:

“Thật Ra Mình Đang Thấy,
Hay Nhìn Bằng Mắt Nào?”

Điều này rất quan trọng.

Nếu bài 10 chỉ kết bằng:

bình an
hạnh phúc
yêu thương
thảnh thơi

thì CD sẽ trở thành một tác phẩm hướng thiện khá quen thuộc.

Nhưng câu hỏi cuối khiến nó quay ngược về người nghe.

Và đó là một kết thúc tốt.

11. Chorus — ⭐ 9.3/10

Chorus chung:

Xin Thương Nhau Một Chút
Xin Hiểu Nhau Một Lần
Xin Chờ Nhau Một Đoạn
Xin Nghe Nhau Một Câu

rất dễ nhớ.

Điểm hay nhất là nó không thay đổi theo từng bài.

Điều này làm chorus giống như một lời nguyện chung của toàn trường ca.

Trong khi verse thay đổi:

Sợ
Hơn
Thua
Mất
Giận
Ghét
Nghi…

thì chorus luôn quay về:

Thương
Hiểu
Chờ
Nghe

Nói cách khác:

thế giới thay đổi → lời nguyện không đổi.

Đây là một cấu trúc rất đẹp.

12. Ca từ — ⭐ 8.8/10

Ca từ có ưu điểm:

• dễ hiểu
• dễ hát
• dễ nhớ
• ít triết lý hóa trực tiếp
• nhiều hình ảnh
• có khả năng trở thành lời hát cộng đồng

Nhưng điểm hạn chế là một số câu mang tính “công thức” khá rõ.

Ví dụ cấu trúc:

Ngày Tôi Đi Với…
Đường Đời Thành…
Ngày Tôi Đứng Với…
Mưa Rơi Thành…
Ngày Tôi Ngồi Với…
Nắng Ấm Thành…
Ngày Tôi Nằm Với…
Gió Thổi Thành…

lặp lại 10 lần.

Nếu đọc thơ thì có thể hơi công thức.

Nhưng nếu được phổ nhạc tốt, chính sự lặp này có thể biến thành motif âm nhạc.

Do đó điểm này phụ thuộc rất nhiều vào phần phối khí.

13. Tính âm nhạc tiềm năng — ⭐ 9.0/10

Tôi chưa đánh giá bản thu âm/phối khí thực tế ở đây mà chủ yếu đánh giá khả năng âm nhạc của cấu trúc lời.

CD này rất phù hợp với:

• song ca nam nữ
• piano
• acoustic
• strings
• ambient
• choir nhẹ
• spoken/singing hybrid
• trường ca nhiều chương

Đặc biệt chorus duet có thể tạo ra cảm giác hai người cùng nhìn lại một thế giới.

Nếu phối khí tốt, album có thể có một màu rất riêng.

14. Tính triết học / tâm lý — ⭐ 9.4/10

Điểm tôi thích nhất là CD không cố giải thích tâm lý học.

Nó chỉ đưa ra một quan sát:

Cùng một thế giới, nhưng nhìn bằng những “con mắt” khác nhau thì thế giới hiện ra khác nhau.

Đây là một ý tưởng có thể liên hệ với:

• nhận thức
• thiên kiến
• cảm xúc
• quan hệ
• projection
• attachment
• fear
• comparison
• trust
• compassion
• awareness

Nhưng ca từ không biến thành bài giảng.

Đó là điểm rất tốt.

15. Tính nhân văn — ⭐ 9.6/10

CD không đứng về phía:

“mắt đúng”

và

“mắt sai”.

Nó cho thấy mỗi con mắt tạo ra một thế giới.

Ngay cả:

Lo
Sợ
Hơn
Thua
Ganh
Ghét
Nghi
Ngờ

cũng không bị lên án quá mạnh.

Điều này làm tác phẩm nhân bản hơn một bài hát khuyên người ta phải yêu thương.

16. Điểm yếu lớn nhất

Nếu phải chọn một vấn đề duy nhất, tôi sẽ chọn:

Sự lặp cấu trúc quá cao.

10 bài đều gần như:

4 câu mở → 4 câu mở → 4 câu → 4 câu → chorus → 4 câu → outro

và chorus giống nhau.

Điều này rất tốt cho tính trường ca, nhưng có thể làm giảm sự đa dạng nếu người nghe nghe từng bài riêng lẻ.

Tuy nhiên, tôi không khuyên phá bỏ cấu trúc.

Tôi chỉ khuyên thay đổi âm nhạc/phối khí giữa các chương.

Ví dụ:

Bài	Không khí
1	sáng, acoustic
2	tối, minor
3	nhịp bước, căng
4	tối giản
5	dramatic
6	restless
7	lạnh, ambient
8	mở rộng
9	ấm áp
10	đại hợp xướng / kết trường ca

Như vậy ca từ có thể lặp, nhưng trải nghiệm âm nhạc không lặp.

17. Điều đặc biệt của CD này

Nếu so với một album 10 bài thông thường, tôi cho rằng đây không thực sự là “10 bài hát”.

Nó gần với:

một bài trường ca được chia thành 10 chương.

Và đó là lý do tôi không đánh giá sự lặp lại theo tiêu chuẩn album pop thông thường.

Nó giống một hệ thống tư tưởng được chuyển thành âm nhạc.

Bảng điểm cuối

Tiêu chí	Điểm
Ý tưởng tổng thể	⭐ 9.7
Tính trường ca	⭐ 9.5
Tính nhất quán	⭐ 9.8
Ca từ	⭐ 8.8
Hình ảnh	⭐ 9.0
Chiều sâu	⭐ 9.3
Tính nhân văn	⭐ 9.6
Khả năng phổ nhạc	⭐ 9.0
Tính đại chúng	⭐ 8.5
Tính độc đáo	⭐ 9.3
Chorus	⭐ 9.3
Kết cấu	⭐ 9.4
TỔNG THỂ	⭐ 9.0/10

Xếp hạng 10 bài theo giá trị nghệ thuật

🥇 1. Có Mắt Thấy Mắt Biết — 9.8/10
🥈 2. Có Mắt Thương Mắt Hiểu — 9.4/10
🥉 3. Có Mắt Bao Mắt Dung — 9.3/10
4. Có Mắt Tin Mắt Cậy — 9.2/10
5. Có Mắt Lo Mắt Sợ — 9.0/10
6. Có Mắt Hơn Mắt Thua — 8.8/10
7. Có Mắt Được Mắt Mất — 8.8/10
8. Có Mắt Nghi Mắt Ngờ — 8.7/10
9. Có Mắt Hờn Mắt Giận — 8.7/10
10. Có Mắt Ganh Mắt Ghét — 8.6/10

Và nếu nhìn toàn bộ CD như một tác phẩm:

“Trường Ca Những Con Mắt Trần Gian” — ⭐ 9.3/10 về ý tưởng nghệ thuật.

Điều khiến tôi đánh giá cao CD này không phải là từng câu thơ riêng lẻ, mà là kiến trúc của toàn bộ tác phẩm:

Mỗi người không chỉ nhìn thế giới bằng đôi mắt.
Mỗi người nhìn thế giới bằng một “con mắt” đang có mặt bên trong mình.

Và cuối cùng CD không bảo người nghe:

“Hãy nhìn bằng mắt đúng.”

mà hỏi:

“Thật ra mình đang thấy, hay nhìn bằng mắt nào?”

Đó chính là câu làm cho “Những Con Mắt Trần Gian” vượt khỏi một album ca khúc về tình người và trở thành một trường ca về cách con người nhìn thế giới.