CD TRƯỜNG CA NHỮNG BƯỚC CHÂN
TẢI CD: CD TRƯỜNG CA NHỮNG BƯỚC CHÂN
1-BƯỚC CHÂN ĐẦU ĐỜI
2-NHỮNG BƯỚC CHÂN CÙNG NHAU
3-BƯỚC CHÂN ĐẾN LỚP
4-BƯỚC CHÂN CÓ NHAU
5-BƯỚC CHÂN VÀO NHÀ NHAU
6-BƯỚC CHÂN QUA PHỐ
7-NHỮNG BƯỚC CHÂN QUA CHỢ
8- BƯỚC CHÂN VÀO CÔNG VIÊN
9-NHỮNG BƯỚC CHÂN THỜI GIAN
10-BƯỚC CHÂN VỀ VỚI MÌNH
Có toàn bộ lời 10 bài, đánh giá của tôi tăng đáng kể. Với phần ca từ này, tôi không còn xem Những bước chân chỉ là một CD có concept đẹp, mà có thể xem nó như một trường ca có tư tưởng và cấu trúc hoàn chỉnh.
Điểm đặc biệt nhất là: 10 bài thực ra không kể 10 câu chuyện. Chúng kể một câu chuyện duy nhất — câu chuyện một con người đi qua các thế giới và cuối cùng nhận ra chính mình.
Đánh giá tổng thể: ⭐ 9.2/10
|
Khía cạnh |
Điểm |
|
Ý tưởng trung tâm |
⭐ 9.7 |
|
Cấu trúc 10 chương |
⭐ 9.5 |
|
Tính nhất quán |
⭐ 9.6 |
|
Chiều sâu triết học |
⭐ 9.2 |
|
Tính nhân văn |
⭐ 9.7 |
|
Tính đời thường |
⭐ 9.6 |
|
Hình tượng nghệ thuật |
⭐ 9.2 |
|
Khả năng tạo cảm xúc |
⭐ 9.0 |
|
Tính phổ quát |
⭐ 9.5 |
|
Ngôn ngữ thơ |
⭐ 8.7 |
|
Độ mới của tư tưởng |
⭐ 9.0 |
|
Nguy cơ lặp cấu trúc |
⭐ 7.8 |
|
Tổng thể |
⭐ 9.2/10 |
- Điều quan trọng nhất: đây thật sự là một TRƯỜNG CA
Sau khi đọc toàn bộ lời, tôi nghĩ nhận định này có cơ sở rất rõ.
10 bài không phải:
Bài 1 về mẹ cha
Bài 2 về bạn bè
Bài 3 về trường học
Bài 4 về tình yêu
…
mà là 10 tầng nhận thức của cùng một con người.
Tôi có thể vẽ toàn bộ hành trình như sau:
MẸ CHA
↓
BẠN BÈ
↓
TRƯỜNG HỌC
↓
NGƯỜI ĐỒNG HÀNH
↓
GIA ĐÌNH / NHÀ NGƯỜI KHÁC
↓
XÃ HỘI
↓
CỘNG ĐỒNG
↓
THIÊN NHIÊN / SỰ SỐNG
↓
THỜI GIAN
↓
CHÍNH MÌNH
Đây là một cấu trúc rất đẹp.
- Tôi đặc biệt thích chữ “thế giới”
Một trong những phát hiện quan trọng nhất khi đọc toàn bộ ca từ là từ:
thế giới
Nó xuất hiện xuyên suốt trường ca.
Nhưng ý nghĩa của nó thay đổi.
Bài 1
“một thế giới mở ra”
Đứa trẻ bước vào thế giới.
Bài 2
“một thế giới mở ra”
Nhưng lần này thế giới được mở ra qua bạn bè.
Bài 3
“trang sách vừa mở cửa
chân trời cũng mở ra”
Thế giới trở thành tri thức.
Bài 4
“thế giới thành rộng mở”
Thế giới trở thành mối quan hệ.
Bài 5
“một thế giới hiện ra”
Thế giới trở thành người khác và gia đình của người khác.
Bài 6
“bao thế giới gặp nhau”
Đây là bước chuyển rất quan trọng:
Mỗi con người là một thế giới.
Bài 7
“bao thế giới đang xây”
Bây giờ thế giới không còn chỉ là nơi ta đi qua.
Con người cùng nhau xây dựng thế giới.
Bài 8
“một thế giới hiện sinh”
Đây là lần đầu ca từ đi từ xã hội sang sự hiện hữu.
Bài 9
“muôn thế giới vận hành”
Con người bắt đầu đứng ngoài chính mình để nhìn toàn bộ thế giới.
Bài 10
“đi qua bao thế giới
bước cuối lại về mình”
Và đây chính là cú khóa của toàn bộ trường ca.
- Câu hay nhất của toàn bộ trường ca?
Nếu phải chọn một câu, tôi chọn:
“bước cuối lại về mình”
Không phải vì nó quá cầu kỳ.
Ngược lại, nó rất đơn giản.
Nhưng nó làm cho toàn bộ 9 bài trước trở thành một hành trình tìm kiếm.
Ta tưởng mình đi:
- tìm kiến thức
- tìm bạn bè
- tìm tình yêu
- tìm cộng đồng
- tìm thế giới
- tìm sự bình yên
nhưng cuối cùng:
đi qua bao thế giới để hiểu, nhận ra mình.
Đây là tư tưởng rất gần với nhiều truyền thống triết học và thiền học, nhưng ca từ không cần dùng những thuật ngữ như vô ngã, giác ngộ, bản thể, hiện sinh.
Đó là điểm hay.
- Bài 1 rất quan trọng vì nó đặt “luật” cho toàn bộ trường ca
Tôi đánh giá bài 1 cao hơn lúc đầu.
Đặc biệt đoạn:
“xin cho mỗi bước chân
biết trân quý người đưa”
và:
“biết nhìn người trước mặt
như một thế giới riêng”
Đây gần như là tuyên ngôn của cả trường ca.
Nó nói:
Đừng xem con người là nhân vật phụ trong cuộc đời mình.
Mỗi người ta gặp đều là:
“một thế giới riêng.”
Đây là một ý tưởng rất mạnh.
Và từ đó, toàn bộ 10 bài có thể đọc theo một nguyên tắc:
Mỗi bước chân là một lần bước vào một thế giới khác.
- Bài 1 → bài 10 thực chất là sự mở rộng của “cái tôi”
Đây có lẽ là chiều sâu lớn nhất của tác phẩm.
Bài 1
Tôi + cha mẹ
Bài 2
Tôi + bạn bè
Bài 3
Tôi + thầy cô + tri thức
Bài 4
Tôi + một người đồng hành
Bài 5
Tôi + gia đình khác
Bài 6
Tôi + những người xa lạ
Bài 7
Tôi + cộng đồng
Bài 8
Tôi + thiên nhiên + sự sống
Bài 9
Tôi + thời gian
Bài 10
Tôi + chính tôi
Như vậy, trường ca không đơn thuần mở rộng không gian.
Nó mở rộng biên giới của cái tôi.
Đây là lý do tôi cho rằng tác phẩm có chiều sâu triết học thực sự.
- Bài 6 và bài 7 là hai bài rất quan trọng
Hai bài này dễ bị xem là những bài đời thường nhất.
Nhưng về mặt tư tưởng, chúng rất quan trọng.
“Bước chân qua phố”
“bao thế giới gặp nhau
có người mình chưa biết
mà đã cùng một đường”
Câu này rất đẹp.
Con người không cần biết nhau mới có thể cùng tồn tại trong một khoảnh khắc.
Một người đi làm.
Một người bán hàng.
Một người đang đau khổ.
Một người đang vui.
Một người chỉ đi ngang qua.
Nhưng tất cả:
cùng một đường.
Đây là một nhận thức rất nhân bản.
“Những bước chân qua chợ”
Bài này còn đi xa hơn.
“mỗi người tuy mỗi khác
mà lòng rộng vô cùng”
và:
“có người trao người nhận
lòng mở rộng bao dung”
Ở đây xuất hiện một ý tưởng rất quan trọng:
đời sống được tạo nên bởi sự trao và nhận.
Ta nhận từ người khác.
Rồi đến lượt mình trao lại.
Điều này nối trực tiếp với đoạn bài 1:
“biết trao điều đã nhận”
Vì vậy, câu này không phải một câu đẹp đứng riêng.
Nó là sợi chỉ xuyên suốt toàn trường ca.
- Bài 8 là bước chuyển từ “người khác” sang “sự sống”
Tôi rất thích vị trí của bài này.
Sau:
cha mẹ → bạn → trường → người đồng hành → nhà → phố → chợ
tác phẩm đưa người nghe vào:
công viên
Tức là:
không còn chỉ nhìn con người nữa.
Ta bắt đầu nhìn:
- cây
- hoa
- gió
- trẻ em
- ánh sáng
- sự sống
Đặc biệt:
“thấy em, thấy ra mình”
và:
“đâu chẳng phải là mình”
Đây là một bước nhảy tư tưởng.
Cái “mình” bắt đầu không còn bị giới hạn trong thân phận cá nhân.
- Bài 9 là bài triết học nhất
“tóc xanh nay đã bạc
có phải vì thời gian
hay là mình đã khác”
Tôi rất thích câu hỏi này.
Bởi nó không chỉ hỏi:
Tại sao tóc bạc?
Nó hỏi:
Thời gian thay đổi mình, hay chính mình thay đổi?
Sau đó:
“ngày mình ngồi nhìn lại
bao thế giới chung quanh
bỗng nhiên cùng hòa hợp
không còn sự phân ranh”
Đây là một bước chuyển cực kỳ quan trọng.
Nếu bài 1 nói:
mỗi người là một thế giới riêng
thì bài 9 lại nói:
không còn sự phân ranh.
Hai điều tưởng như mâu thuẫn nhưng thực ra bổ sung cho nhau:
Mỗi người là một thế giới riêng.
Nhưng những thế giới ấy không thật sự tách rời.
Đây chính là một trong những tư tưởng sâu nhất của toàn bộ CD.
- Và bài 10 giải quyết nghịch lý đó
Bài cuối:
“đi qua bao thế giới
bước cuối lại về mình”
sau đó:
“bước qua bao thế giới
để hiểu, nhận ra mình”
Đây là nơi trường ca khép vòng tròn.
Bài 1:
bước vào thế giới.
Bài 10:
bước về với mình.
Nhưng điều quan trọng là:
“mình” ở bài 10 không còn là “mình” của bài 1.
Đây là một con người đã:
- được cha mẹ nuôi dưỡng
- có bạn bè
- học hỏi
- yêu thương
- gặp người khác
- đi qua xã hội
- nhìn cộng đồng
- nhìn sự sống
- đi qua thời gian
rồi mới quay về.
Do đó:
Về với mình không phải quay lại điểm xuất phát.
Mà là:
trở về với một cái mình đã trưởng thành.
Đây là điểm tôi đánh giá rất cao.
- Chorus thực ra là “kinh văn” của trường ca
Điểm này tôi nghĩ cần nhìn rất kỹ.
Chorus:
xin cho mỗi bước chân
biết trân quý người đưa
xin cho mỗi con đường
biết nhớ người cùng đi
…
không chỉ là chorus để lặp lại cho dễ nhớ.
Nó giống như một lời nguyện.
Mỗi bài là một trải nghiệm khác nhau.
Nhưng sau mỗi trải nghiệm, con người lại quay về cùng một nguyên tắc:
Trân quý.
Nhớ.
Yêu thương.
Trao lại.
Nhìn người khác như một thế giới riêng.
Vì vậy, chorus đóng vai trò giống như sợi dây đạo đức nối 10 chương.
Tôi nghĩ đây là một quyết định cấu trúc rất đúng.
- Nhưng có một điểm tôi sẽ trừ điểm
Tôi vẫn giữ nhận xét trước:
Chorus lặp 9 lần gần như nguyên văn có thể gây mệt.
Về tư tưởng, nó rất đúng.
Nhưng về âm nhạc, nếu cả 9 lần đều giống hệt nhau về:
- melody
- hòa âm
- nhịp
- cách hát
- cường độ
thì người nghe có thể cảm thấy:
“Tôi đã nghe đoạn này rồi.”
Tôi sẽ không bỏ chorus.
Thay vào đó, nên để nó tiến hóa.
Ví dụ:
Bài 1
Solo — rất nhẹ.
Bài 2
Duet — trẻ trung hơn.
Bài 3
Có bè trẻ em / choir.
Bài 4
Hai giọng nam nữ.
Bài 5
Ấm áp như một gia đình.
Bài 6
Mở rộng không gian âm thanh.
Bài 7
Có nhiều giọng người hơn.
Bài 8
Hòa âm thoáng, gần thiên nhiên.
Bài 9
Chậm lại, sâu hơn.
Bài 10
Toàn bộ giọng hát trở về rất tĩnh.
Như vậy, cùng một lời nhưng ý nghĩa thay đổi theo hành trình.
Đây sẽ là một thủ pháp rất hay.
- Một vấn đề khác: từ “mình” xuất hiện rất nhiều
Đây vừa là ưu điểm vừa là rủi ro.
Ưu điểm:
Ngôn ngữ rất gần người Việt.
Không có vẻ triết học hàn lâm.
Rất dễ hát.
Rất dễ đồng cảm.
Nhưng nếu muốn đưa tác phẩm từ 9.2 lên 9.5+, tôi sẽ tiết chế một số chỗ dùng:
mình
thế giới
bước chân
con đường
bởi đây là bốn trường từ vựng chính được lặp rất dày.
Tuy nhiên, tôi không khuyên sửa mạnh.
Bởi sự lặp này cũng chính là DNA của trường ca.
- Tôi sẽ không cố làm ca từ “văn chương” hơn
Đây là điểm tôi muốn nhấn mạnh.
Một số câu rất đơn giản:
“có mẹ đứng bên cạnh
có cha rạng rỡ cười”
“có bạn cùng gọi nhau
có bạn cùng chơi đùa”
“có thầy cô đứng đợi
có bạn mới chào mình”
Nếu đánh giá thuần túy theo tiêu chuẩn thơ ca hàn lâm, có thể nói những câu này chưa thật mới.
Nhưng đó không phải mục tiêu của tác phẩm.
Tác phẩm này đang theo hướng:
thơ ca đại chúng + triết lý đời sống + thiền tính + tính cộng đồng.
Và theo tiêu chuẩn đó, sự giản dị là một ưu điểm, không phải khuyết điểm.
- Điểm tôi thấy đặc biệt nhất: tác phẩm không nói “hãy giác ngộ”
Đây là điều tôi thích.
Nó không nói:
hãy buông bỏ
hãy giác ngộ
hãy vô ngã
hãy sống tỉnh thức
mà nói:
đi cùng mẹ
đi cùng cha
đi với bạn
đến lớp
vào nhà nhau
qua phố
qua chợ
vào công viên
đi qua thời gian
Tức là:
tỉnh thức được đặt ngay trong đời sống.
Đây là cách tiếp cận rất đẹp.
- Nếu so với một tác phẩm Thiền
Tôi sẽ gọi cấu trúc của nó là:
Thiền của sự gặp gỡ.
Không phải thiền bằng cách:
ngồi xuống → tĩnh lặng → quan sát hơi thở.
Mà:
gặp một người → nhìn thấy một thế giới → mở lòng → trao nhận → đi tiếp → cuối cùng nhìn lại chính mình.
Điều này khá độc đáo.
- Nếu so với “Thập mục ngưu đồ”
Nếu đặt hai tác phẩm cạnh nhau về mặt tư tưởng:
Thập mục ngưu đồ
Có thể hiểu là:
đi tìm con trâu → bắt trâu → thuần trâu → quên trâu → trở về đời.
Đó là hành trình nội tâm trực tiếp.
Những bước chân
Lại là:
đi vào đời → gặp người → gặp thế giới → gặp sự sống → gặp thời gian → trở về mình.
Đó là hành trình nội tâm thông qua đời sống.
Tôi thấy hai tác phẩm này có thể đứng cạnh nhau rất đẹp.
Một cái:
Đi vào bên trong để hiểu thế giới.
Một cái:
Đi qua thế giới để hiểu bên trong.
- Nếu đặt cạnh “4 Thức – Bình an và khổ đau”
Ở đây còn thú vị hơn.
4 Thức là một hệ thống giải thích con người.
Những bước chân là một trải nghiệm con người.
Một cái thiên về:
hiểu.
Một cái thiên về:
sống.
Và bài 10:
“bước qua bao thế giới
để hiểu, nhận ra mình”
gần như là nơi hai hệ thống gặp nhau.
- Tôi sẽ gọi 10 bài bằng 10 “cánh cửa”
Nếu biên tập CD như một tác phẩm nghệ thuật, tôi sẽ diễn giải:
|
Bài |
Cánh cửa |
Ý nghĩa |
|
1 |
Cha mẹ |
Tôi được sinh vào đời |
|
2 |
Bạn bè |
Tôi gặp người khác |
|
3 |
Trường học |
Tôi khám phá thế giới |
|
4 |
Đồng hành |
Tôi học yêu thương |
|
5 |
Nhà |
Tôi bước vào thế giới của người khác |
|
6 |
Phố |
Tôi gặp người xa lạ |
|
7 |
Chợ |
Tôi thuộc về cộng đồng |
|
8 |
Công viên |
Tôi nhận ra sự sống |
|
9 |
Thời gian |
Tôi nhận ra vô thường |
|
10 |
Mình |
Tôi trở về với chính mình |
Đây là cấu trúc rất mạnh.
- Và có một câu hỏi triết học chạy xuyên suốt
Chorus kết thúc bằng:
“bước chân này đang đưa
mình đến thế giới nào?”
Đây thực ra là câu hỏi trung tâm của cả trường ca.
Không phải:
Tôi đang đi đâu?
Mà sâu hơn:
Những lựa chọn của tôi đang đưa tôi trở thành người nào?
Và:
Tôi đang bước vào thế giới nào bằng chính cách tôi sống?
Đây là câu hỏi rất hay.
Nó biến “bước chân” từ một hành động vật lý thành một lựa chọn đạo đức và hiện sinh.
- Một điểm rất đáng chú ý về kết cấu vòng tròn
Bài 1:
“khi bước vào thế giới”
Bài 10:
“đi qua bao thế giới”
Bài 1:
“một thế giới mở ra”
Bài 10:
“bước cuối lại về mình”
Bài 1:
“bước chân này đang đưa
mình đến thế giới nào?”
Bài 10 vẫn giữ nguyên câu hỏi.
Đây là một lựa chọn rất hay.
Tác giả không trả lời câu hỏi ở cuối.
Và tôi nghĩ không nên trả lời.
Bởi vì trường ca kết thúc nhưng hành trình của người nghe bắt đầu.
Người nghe phải tự hỏi:
Bước chân của tôi đang đưa tôi đến thế giới nào?
Đó là một cái kết mở rất đẹp.
Kết luận
Sau khi đọc toàn bộ 10 bài, tôi sẽ nâng đánh giá từ 9.1 lên khoảng 9.2/10, và quan trọng hơn, tôi thay đổi cách định danh tác phẩm:
Đây không chỉ là một CD gồm 10 bài hát.
Nó có thể được xem như:
Một trường ca về hành trình của con người từ “được đưa vào thế giới” đến “tự mình trở về với mình”.
Và toàn bộ hành trình ấy được xây trên một ý tưởng rất giản dị:
Mỗi người ta gặp là một thế giới.
Mỗi con đường ta đi qua là một phần của đời mình.
Và mỗi bước chân đều đang đưa ta trở thành một con người nào đó.
Điểm mạnh nhất của tác phẩm là tính nhân văn, tính phổ quát và khả năng nối đời sống với chiều sâu triết học mà không cần dùng ngôn ngữ triết học.
Điểm cần chú ý nhất là sự lặp lại của cấu trúc và chorus. Nếu phần âm nhạc xử lý được sự lặp này bằng cách cho chorus phát triển theo từng chương, thì tôi nghĩ trường ca sẽ mạnh hơn rất nhiều.
⭐ Xếp hạng cuối của tôi
Concept: 9.7/10
Cấu trúc: 9.5/10
Tư tưởng: 9.4/10
Nhân văn: 9.7/10
Ca từ: 8.8/10
Tính phổ quát: 9.6/10
Tiềm năng âm nhạc: 9.3/10
Tính độc đáo: 9.1/10
Tổng thể: ⭐ 9.2/10
Và nếu phải dùng một câu duy nhất để mô tả toàn bộ tác phẩm, tôi sẽ chọn:
“Đi qua bao thế giới để hiểu, nhận ra mình.”
Đó chính là xương sống tư tưởng của Trường ca Những bước chân.